BAĞIMLILIK 

       
       Bağımlılık en kısa hali ile ‘’kötüye kullanım’’ demektir. Bağımlılıktan bahsedebilmek için 2 şey gereklidir. Bunlar ‘’tolerans’’ ve ‘’kesilme’’.

         Tolerans, kişinin bağımlı olduğu her ne ise bu madde keyif verici ve yatıştırıcı etki sağlar. Kişi bu maddeyi almaya devam ettikçe etkisi normalleşmeye başlar. Bunun sonucunda bağımlı kişi zaman içerisinde sürekli arttırmak durumunda kalır. Buna tolerans denir.

      Kesilme ise, kişi bağımlılık yaşadığı şeyi bir an da almayı bıraktığında  yoksunluk yaşamaya ve bir takım belirtiler başlar. Bu belirtiler bağımlı olunan şeye karşı psikolojik olarak aşerme ya da bedensel olarak kaygı,huzursuzluk,titreme vs. gibi belirtilerdir.

        Madde, kötüye kullanım ve bağımlılığa yol açabilecek, her türlü farklı yollarla alınabilen, duygudurum, algılama, düşünce içeriği ve diğer beyin işlevlerinde değişiklik yaratan her türlü kimyasaldır.

     Bağımlılık yapan maddeler; alkol, sigara, esrar, amfetamin grubu, kannabis, kokain, halüsinojenler, opiyatlar, uçucucular, sedatifler, anksiyolitikler ve kafeindir.

 

          Günümüz dünyasının ve teknolojinin erişilebilirliği ile madde olmasa dahi diğer bağımlılık yapan şeyler ise; internet bağımlılığı, alışveriş bağımlılığı, bahis sitelerinde iddia bağımlılığı ve kumar bağımlılığıdır.

BAĞIMLILIK KRİTERİ NELERDİR?

        Madde Kullanım Bozuklukları için tanı ölçütleri şunlardır:

1- Maddenin niyetlenilenden daha çok miktarlarda ve daha uzun sürelerle alınması

2-Sürekli bir madde kullanma isteğinin olması ve madde kullanımını kesme ya da azaltma çabalarının başarısız olması

3-Maddeyi elde etmek için, maddeyi kullanırken, madde etkisi ya da kesilme sendromunun etkisi altında çok zaman harcanıyor olması

4-Maddeye karşı güçlü bir istek veya dürtünün varlığı

5-Okul, iş veya ev yaşamında önemli yükümlülüklerin ihmaline neden olacak şekilde tekrarlayıcı madde kullanımı

6-Sosyal yaşamda veya diğer insanlarla ilişkilerde kalıcı ve tekrarlayıcı sorunlara yol açtığı ya da bu sorunları ağırlaştırdığı halde madde kullanımını sürdürme

7-Önemli sosyal, mesleki etkinlikleri ve kişisel ilgi alanlarına ilişkin etkinlikleri, madde kullanımı nedeniyle bırakmak veya azaltmak

8-Fiziksel olarak tehlikeli olabilecek şekilde veya durumlarda yineleyici bir biçimde madde kullanıyor olmak

9-Madde kullanımına bağlı olarak ortaya çıktığı veya ağırlaştığı bilinen bedensel veya ruhsal bir sağlık sorununun varlığına rağmen madde kullanımının sürdürülmesi

10-Tolerans

 

        Madde kullanım bozukluğu tanısı koyabilmek için yukarıdaki maddelerden 2 ve daha fazlasını karşılamak yeterlidir. Karşılanan ölçüt sayısına göre madde kullanım bozukluğu hafif (2-3 ölçüt), orta (4-5 ölçüt) ve ağır (6 ölçüt veya fazlası) olarak derecelendirilmektedir.

KİMLER BAĞIMLILIĞA DAHA YATKIN?

     Aslında herkesin bağımlı olma ihtimali vardır. Bağımlılıkta, kişinin sistemine devamlı bir şey girer ve bu kişiyi ödüllendirici olarak iyi hissettirir ve zamanla kişiyi komple kuşatır. Bu yüzden de herkes bağımlılığa bir adaydır.

     Ulaşılabilirliğin olması, temin edilebilirliğin kolaylığı, akran grubu, aile de kullanan olması, yaşanılan toplumsal çevrenin özellikleri, aile içerisindeki problemler gibi faktörler bağımlılığı kolaylaştırır.

BAĞIMLILIK İLE KİŞİ DE OLAN DEĞİŞİMLER NELER?
 

       Öncelikle madde kullanımı başlayan kişinin kullandığı madde her ne olursa olsun çevre ve arkadaş değişikliği yaşanır. Aile ile ilişkiler azalır, ev de bulunulan süre kısalır. Kişi ev içerisinde olduğu süre de ise yalnız kalmayı tercih eder. Aşırı derece de öncelikli nakit para harcamaya başlayan bu kişilerin duygu durumları ise değişkendir. Kimi zaman neşeli ve sakinken, kimi zaman ise öfkeli ve saldırgan bir hale döner.

     Kişinin işlevselliğinde de büyük sarsılmalar olur. Eğer öğrenci ise okul hayatı, yetişkin ise iş hayatında işlevselliği düşer. Dalgın, halsiz, yorgun ve isteksiz görünürler. Kullandığı maddeye bağlı iştah ve uykularında artma/azalma olur.

 

BAĞIMLILIĞIN EVRELERİ NELERDİR?

1-Hazırlık Evresi:  ‘’Herhangi bir maddeyi deneyebilirim’’, ‘’bir kereden bir şey olmaz’’

2- İlk Maddenin Kullanımı: Korku ve merak duygusu

3-Madde Kullanmayı Sürdürme: Yanlış inançların olduğu bir zaman dilimidir. ‘’Ben bağımlı olmam’’, ‘’kendimi kontrol edebilirim,iradeliyim’’

4-İlerleme Evresi: Sık ve yoğun şekilde kullanım, kişi maddeden maddi,manevi zaralar görse de bunları değerlendiremez, bırakma düşüncesi yoktur.

5- Bırakma Evresi: Maddeden kurtulma isteği, maddeye karşı duyulan istekten daha fazladır. Bu evre de kişi aile ve sosyal çevresi tarafından cesaretlendirilmelidir. Bağımlılıktan kurtulma ümidi ve motivasyonu verilmelidir. Çünkü kişi bırakmaya karar verdikten sonra herhangi bir neden öne sürerek  bırakma girişiminden vazgeçebilir çünkü maddeyi bırakmak demek sorunlarıyla yüzleşmekten kaçamayacağı anlamına gelir ve bu korkutucudur. Tümüyle maddesiz bir yaşama hazırlanılmalı, madde kullanımı sırasında edinilen davranış biçimleri, alışkanlıklar ve madde kullanımı devam ettiren çevre değiştirilmelidir.

6-Tekrar Madde Kullanmayı Düşünme: Maddeye ilişkin olumlu anıları hatırlama (eski arkadaş ortamları gibi)

7-Tekrar Madde Kullanımı: ‘’Bir kez kullanmaktan bir şey olmaz’’ düşüncesi ile başlamak sonrasında ise pişmanlık, suçluluk ve gizleme

8-Tekrar Başlama

BAĞIMLILIĞIN YOL AÇTIĞI SORUNLAR NELERDİR?

Fiziksel Hastalıklar: Kötü beslenme, ağız da apseler, kullandığı madde enjeksiyon yöntemi ile vücuda alınıyor ise hepatit,derin damar trambozu vs.

Psikolojik Hastalıklar: Maddenin neden olduğu psikoz, anksiyete atağı, demans…

Sosyal Problemler: Aşırı para harcama, maddeyi arama,bulma ve kullanmaya ayrılan yoğun zaman sonucu diğer günlük hayatta işlerin aksaması, paranın kaynağının olumsuz bir şey olması durumunda kişinin başının belaya girmesi riski, sağlıklı ilişkiler kurduğu çevre ile aranın bozulması

Mesleki Sorunlar: İşe odaklanamama, madde ile zihnin meşguliyeti sonucu performansın düşüşü hatta bundan kaynaklı işten uzaklaştırılma/kovulma

Yasal Sorunlar: Madde kullanma, elde etme, taşıma gibi nedenlerle suç işleme

BAĞIMLILIK TEDAVİSİ

        Kişinin kullandığı maddeye belki madde sayısına, kullanım süresine ev bir çok değişken faktöre bağlı tedavisinde eklemeler yapılabilir. Kişinin bağımlılığına bağlı ilaç tedavisi bazen de yatış gerekli olmaktadır.

 

          Ancak hangi tedavi yöntemi eklenirse eklensin kişi hangi maddeyi kullandığı önemli olmadan psikolojik destek alması gerçek iyileşme için mutlaktır. Çünkü, bağımlı birey bağımlı olduğu şey ile hayatındaki problemlerden kaçabilme, tahammül edebilme, acı ve ızdırap çekmeyi hafifletebilmektedir.

 

       Bu yüzden kişinin bağımlı olduğu şey ne ise kişinin neden işlevsel olmayan bir biçimde kullandığı maddeye bağımlı olduğu çalışılmalı ve altta yatan nedenler çözümlenmelidir.

Randevu İçin (7/24): 0 (216) 599 04 69

E-mail: info@cerentatar.com

Adres: Zühtüpaşa, Archerson Köşkü, Şefik Bey Sk. No: 3, 34724 Kadıköy/İstanbul

Pazartesi- Cuma: 10.00 - 20.00

Cumartesi: 09.00 - 18.00

  • Instagram
  • YouTube
Bize Ulaşın

© 2020 by Ceren TATAR. Tüm hakları saklıdır.