İlişki & Yaşam
Yas Terapisi ve Kayıp Sonrası Psikolog Desteği
Bir kayıptan sonra bazen yokluk ve özlem, bazen de hiçbir şey hissedememek zorlayıcı olabilir. Bazı kişiler son günleri tekrar tekrar düşünür; “Başka bir şey yapabilir miydim?” sorusuna cevap arar. Bazılarıysa günlük hayatına devam ederken içinde değişenleri kimseye anlatamadığını hisseder.
Yas terapisi, kaybın ve geride kalan duyguların aceleyle geçiştirilmeden konuşulabileceği bir psikoterapi alanıdır. Amaç kaybedileni unutturmak veya kişiyi hızla “hayatına dönmeye” zorlamak değildir.
Uzman Klinik Psikolog ve Psikoterapist Ceren Tatar, kayıp ve yas sürecindeki yetişkinlerle ve 16 yaş ve üzeri ergenlerle, İstanbul Kadıköy’de yüz yüze ve online olarak çalışmaktadır.
Kayıp ve yas sürecinde neler yaşanabilir?
Yas, değer verilen birinin veya kişi için önemli bir bağın kaybından sonra yaşanan, kişiye özgü bir süreçtir. Yalnızca üzüntüden ibaret değildir; günlük alışkanlıkları, geleceğe ilişkin beklentileri ve kişinin kendisini nasıl hissettiğini de etkileyebilir.
Kayıp sonrası suçluluk: “Başka bir şey yapabilir miydim?”
Kaybın öncesindeki bir konuşma, fark edilen bir belirti veya verilen bir karar zihinde yeniden canlanabilir. “Yeterince yanında oldum mu?”, “Bir şeyi gözden kaçırdım mı?”, “Son anlarında ne hissetti?” sorularına cevap aramak önemli gelebilir.
Bazen bulunan bir açıklama kısa süreli rahatlık getirir; ardından başka bir ayrıntı yeni bir soruya dönüşür. Bu soruları konuşmak, kişiye hemen “Kendini suçlama” demekten farklıdır. Yaşananların koşulları, kişinin kendisine yüklediği sorumluluk ve kayıpla birlikte taşıdığı duygular birlikte ele alınabilir.
Özlem, boşluk ve hiçbir şey hissedememek
Günlük işlerini sürdüren biri, eve döndüğünde yoklukla yeniden karşılaşabilir. Bir eşya, alışılmış bir saat veya anlatmak istediği küçük bir olay kaybı birden yakınlaştırabilir.
Bazı kişiler çok ağlar; bazıları hiçbir şey hissedemediği için kendisini sorgular. Kısa bir iyi hissetme anının ardından “Onu unutuyor muyum?” düşüncesi de gelebilir. Çevrenin hayatına devam etmesi, kişinin kendi acısıyla yalnız kaldığını hissetmesine yol açabilir.
Herkes aynı duyguları, aynı sırada ve aynı yoğunlukta yaşamaz. Bu yaşantıların tek başına bulunması ruhsal bir hastalık olduğu anlamına gelmez.
Yas süreci nasıl atlatılır, psikoterapi nasıl yardımcı olur?
Yas terapisi; kaybın kişi için taşıdığı anlamı, geride kalan duyguları ve değişen yaşamı ele alan psikoterapi çalışmasıdır. Kişinin ne hissetmesi gerektiğini belirlemek veya yasını belli bir sürede bitirmek amaçlanmaz.
Görüşmelerde kaybın günlük yaşamdaki etkileri, konuşmakta zorlanılan duygular, mevcut destekler ve kişinin ihtiyaçları değerlendirilir. Amaç, kaybedilenle kurulan bağı silmeden, kayıpla birlikte yaşamın nasıl sürdürülebileceğini çalışmaktır. Sürecin biçimi ve sıklığı kişiye göre planlanır.
Psikanalitik psikoterapide kayıp ve yas nasıl ele alınır?
Psikanalitik ve psikodinamik yönelimli psikoterapide kaybedilen kişinin yalnızca dış dünyadaki varlığı değil, kişinin iç dünyasında neyi temsil ettiği de ele alınır. Kaybın ardından ortaya çıkan sevgi, öfke, suçluluk, rahatlama, pişmanlık veya terk edilmişlik gibi birbiriyle çelişen duygular yargılanmadan konuşulabilir.
Ceren Tatar’ın psikanalitik yönelimli çalışmasında, kayıpla birlikte kişinin iç dünyasında canlanan duygular ve örüntüler kendi yaşam öyküsü içinde ele alınır. Bazen bugünkü kayıp, daha önce yaşanmış ayrılıkların ve kayıpların duygularını yeniden gündeme getirebilir; bunun herkes için aynı anlama geldiği varsayılmaz.
Kişinin kendisine yüklediği sorumluluğun, söyleyemediklerinin veya yeniden iyi hissetmenin uyandırdığı suçluluğun temelinde neler bulunduğu birlikte anlaşılmaya çalışılır. Amaç unutmak değil; kaybedilenle kurulan bağın ve kaybın kişinin yaşamında nasıl taşınabileceğini çalışmaktır.
Yas terapisti veya psikolog desteğine ne zaman başvurulur?
Destek istemek için belirli bir ayı beklemek veya artık hiçbir şeyi sürdüremeyecek duruma gelmek gerekmez. Tekrarlayan suçluluk düşünceleri, yoğun yalnızlık, uyku ve günlük yaşamda zorlanma ya da kimseye anlatılamayan duygular görüşme talebinin nedeni olabilir.
Kayıp yakın zamanda yaşanmış da olabilir, yıllar önce gerçekleşmiş olmasına rağmen bugün yeniden zorlayıcı hâle gelmiş de olabilir. Her yas yaşayan kişinin terapiye ihtiyacı yoktur; bununla birlikte yaşadıklarını profesyonel bir ortamda konuşmak istemek bir başvuru nedenidir.
Günlük sorumluluklar belirgin biçimde aksıyorsa, kişi kendisini ihmal ediyorsa veya alkol ve madde kullanımı artıyorsa profesyonel değerlendirme önemlidir. Ani kayıplara eşlik edebilen travma sonrası stres belirtileri de görüşmelerde ayrıca değerlendirilir.
Ceren Tatar ile yas terapisi: ilk görüşme
Ceren Tatar, klinik psikoloji yüksek lisansını tamamlamış; hastane ortamında yetişkin ve ergen psikiyatri alanında çalışmıştır. Psikoterapi çalışmalarını 2019 yılından itibaren Kadıköy’deki ofisinde yüz yüze ve online olarak sürdürmektedir. Eğitimi ve mesleki geçmişi hakkında bilgi alabilirsiniz.
İlk görüşmede kaybın yaşamınızdaki yeri, bugün en çok zorlayan durumlar ve psikoterapiden beklentileriniz ele alınır. Her ayrıntıyı ilk görüşmede anlatmak veya duygularınızı düzenli bir şekilde ifade etmek zorunda değilsiniz.
Görüşmelerin nasıl ilerleyeceği, sıklığı, ücret ve gizlilik çerçevesi açıklanır. Çalışma süreci ihtiyaçlar değerlendirilerek birlikte planlanır; herkes için önceden belirlenmiş bir “yası bitirme” süresi yoktur.
İstanbul Kadıköy’de ve online yas terapisi
Yüz yüze görüşmeler İstanbul Kadıköy’de gerçekleştirilir. Online psikoterapi görüşmeleri, mahremiyetin korunabildiği ve kesintisiz konuşulabilen bir ortamda yürütülür.
İstanbul dışında yaşayanlar da online görüşme için başvurabilir. Yurt dışında yaşayan ve Türkçe psikoterapi arayan kişilerin, bulundukları ülkeyi başvuruda belirtmeleri önemlidir; görüşme koşulları ve çalışma çerçevesi ilk iletişimde netleştirilir.
Yas terapisi hakkında sık sorulan sorular
Yas süreci ne kadar sürer?
Yasın herkes için geçerli kesin bir süresi yoktur. Yıl dönümleri, anılar ve yaşam değişiklikleri duyguları yeniden yoğunlaştırabilir. Destek ihtiyacı yalnızca geçen zamana değil, kişinin nasıl hissettiğine ve günlük yaşamının nasıl etkilendiğine göre değerlendirilir.
Yasın beş evresinden sırayla geçmek gerekir mi?
Hayır. Beş evre, herkesin tamamlamak zorunda olduğu basamaklar değildir. Duygular farklı zamanlarda ve bir arada yaşanabilir. Bir gün daha sakin, başka bir gün daha yoğun hissetmek yasın yanlış yaşandığı anlamına gelmez.
Yas terapisi kaybedileni unutmak anlamına mı gelir?
Hayır. Görüşmelerin amacı anıları silmek veya kaybedilenle bağı koparmak değildir. Özlemin, acının ve diğer duyguların kişinin yaşamında nasıl yer bulduğu üzerinde çalışılır.
Ağlayamamak veya zaman zaman iyi hissetmek ne anlama gelir?
Yas yalnızca ağlamakla yaşanmaz. Hissizlik, yoğun özlem ve daha sakin anlar birbirini izleyebilir. Tek bir tepki kaybedilene verilen değeri ölçmez; kişiyi zorlayan duygular görüşmelerde kendi bağlamında ele alınır.
Evcil hayvan kaybı için de psikolog desteği alınabilir mi?
Evet. Birlikte yaşanan bir hayvanın kaybı, günlük alışkanlıkların ve bakım verme ilişkisinin de değişmesi anlamına gelebilir. Çevrenin bu kaybı yeterince anlamaması acıyı önemsiz kılmaz. Bu kayıpla ilişkili duygular da psikoterapide ele alınabilir.
Yas yalnızca birinin ölümünden sonra mı yaşanır?
Hayır. Ayrılık, boşanma, gebelik kaybı, ciddi hastalık veya kişi için anlam taşıyan bir yaşam düzeninin kaybı da yas duygularına yol açabilir. Kaybın kişi için taşıdığı anlam önemlidir.
Uzamış yas bozukluğu nedir?
Ölümden sonra yoğun özlem veya kayıpla zihinsel meşguliyetin kalıcı hâle gelmesi ve günlük yaşamı belirgin biçimde bozmasıyla ilişkili klinik bir durumdur. Yalnızca geçen zamana veya tek bir belirtiye bakılarak tanı konulamaz; kişisel ve kültürel bağlamla birlikte uzman değerlendirmesi gerekir.
Yas ile depresyon aynı şey midir?
Hayır; bazı belirtileri paylaşabilir ve birlikte görülebilirler. Yoğun acı, ilgi kaybı, umutsuzluk veya günlük yaşamda belirgin zorlanma olduğunda ayrım kişisel değerlendirmeyle yapılır. Doğal yas tepkilerini hemen hastalık olarak görmek de zorlayıcı belirtileri yalnızca yasa bağlayıp geçiştirmek de uygun değildir.
Yas terapisine başlamak için beklemek gerekir mi?
Belirli bir ayı beklemek gerekmez. Kişi kaybın ilk döneminde de, üzerinden zaman geçtikten sonra da destek isteyebilir. Başvuruda bugünkü ihtiyaçlar ve görüşmeden beklentiler ele alınır.
Yasa eşlik eden belirtiler hakkında daha fazla bilgi için depresyon ve psikoterapi desteği sayfasını inceleyebilirsiniz.
Kaybınızla ilgili aynı sorulara tekrar dönüyor veya yaşadıklarınızı anlatabileceğiniz bir alan arıyorsanız, Ceren Tatar ile yüz yüze ya da online görüşme talep edebilirsiniz.
Bilgilendirme kaynakları: NHS: Yas ve kayıp ve Amerikan Psikiyatri Birliği: Uzamış yas bozukluğu.
Acil güvenlik riski varsa psikoterapi randevusunu beklemeden bulunulan yerdeki acil yardım hizmetine veya en yakın acil servise başvurulmalıdır.
Bir adım atmaya hazır mısınız?
Kadıköy, Bağdat Caddesi'ndeki ofiste yüz yüze ya da online görüşme için randevu alabilirsiniz.