Yeme Bozuklukları: Duygusal Yeme, Bulimia ve Anoreksiya Nervoza
Yeme bozuklukları, kişinin yemek, beden, kilo, kontrol, suçluluk, utanç ve kendilik değeriyle kurduğu ilişkinin zorlayıcı hale geldiği ruhsal ve bedensel açıdan önemli durumlardır. Bazı kişilerde yemek belirgin biçimde kısıtlanır; bazı kişilerde yeme atakları, kontrol kaybı, kusma ya da başka telafi davranışları görülebilir. Bazı kişilerde ise yemek, stres ve duygularla baş etmenin bir yolu haline gelir.
Yeme bozuklukları yalnızca "az yemek", "çok yemek", "diyet yapmak" ya da "irade meselesi" değildir. Çoğu zaman kaygı, kontrol ihtiyacı, beden algısı, değersizlik, utanç, öfke, yalnızlık, ilişkisel zorlanmalar ve kişinin kendini yatıştırma biçimleriyle bağlantılıdır.
Bu sayfada yeme bozukluklarının ne olduğunu, hangi belirtilerle görülebileceğini, duygusal yeme, bulimia nervoza ve anoreksiya nervoza gibi başlıkların nasıl ayrılabileceğini ve psikoterapi sürecinde nasıl ele alınabileceğini sade bir dille anlatıyorum.
Yeme Bozukluğu Nedir?
Yeme bozukluğu, yeme davranışında ve beden algısında belirgin zorlanmalarla ilerleyen, hem ruhsal hem de bedensel sağlığı etkileyebilen bir durumdur. Kişi yemekle ilgili düşüncelere çok fazla zaman ayırabilir; ne yediğini, ne kadar yediğini, bedenini, kilosunu ya da görünümünü sürekli kontrol edebilir.
Bazı kişilerde yeme davranışı kısıtlanır. Bazı kişilerde yeme atakları ve kontrol kaybı hissi olur. Bazı kişiler yedikten sonra kusma, laksatif kullanma, aşırı egzersiz ya da uzun süre aç kalma gibi telafi davranışlarına yönelebilir. Bazı kişilerde ise duygusal gerilim, boşluk, kaygı ya da stres yeme isteğini tetikler.
Yeme bozuklukları ciddi ve dikkatle ele alınması gereken durumlardır. Özellikle hızlı kilo değişimi, bayılma, kusma, laksatif kullanımı, adet düzensizliği, kalp çarpıntısı, yoğun halsizlik, kendine zarar verme düşünceleri ya da intihar düşünceleri varsa tıbbi ve psikiyatrik değerlendirme geciktirilmemelidir.
Yeme Bozuklukları Hangi Durumları Kapsar?
Yeme bozuklukları tek bir görünümden ibaret değildir. Farklı kişilerde farklı örüntülerle ortaya çıkabilir. Bazı kişiler için mesele daha çok bedeni kontrol etmek, bazıları için duyguyu bastırmak, bazıları içinse yoğun suçluluk ve telafi döngüsünden çıkamamak olabilir. Yeme bozuklukları ve yeme davranışıyla ilgili sık ele alınan başlıklar şunlardır:
-
Duygusal yeme
-
Bulimia nervoza
-
Anoreksiya nervoza
-
Tıkınırcasına yeme bozukluğu
-
Kısıtlayıcı yeme davranışları
-
Beden algısı ve kilo alma korkusu
-
Yeme sonrası suçluluk ve utanç
-
Kontrol kaybı hissi
-
Kusma, laksatif kullanımı, aşırı egzersiz veya uzun süre aç kalma gibi telafi davranışları
-
Bu başlıkların her biri aynı şey değildir. Bu nedenle yeme bozuklukları ana sayfası, kişinin yaşadığı duruma en yakın alt başlığı bulmasına ve doğru destek alanına yönelmesine yardımcı olmalıdır.
Kilo ve yeme davranışından çok yüzün ya da bedenin belirli bir bölgesine yoğun biçimde takılma ve görünüm kontrolü öne çıkıyorsa, beden dismorfik bozukluğu ile ayırıcı değerlendirme gerekebilir.
Duygusal Yeme
Duygusal yeme, kişinin fiziksel açlıktan çok stres, kaygı, yalnızlık, boşluk, öfke, suçluluk ya da yorgunluk gibi duygularla baş etmek için yemeğe yönelmesiyle görülebilir.
Kişi "aç değilim ama yiyorum", "stresliyken kendimi durduramıyorum", "yemekten sonra suçluluk duyuyorum" ya da "yemek beni kısa süreli rahatlatıyor" diyebilir. Duygusal yeme her zaman bir yeme bozukluğu anlamına gelmez; ancak sık tekrarlıyor ve kişinin ruh halini, beden algısını, ilişkilerini ya da kendilik değerini etkiliyorsa psikolojik olarak ele alınması faydalı olabilir.
Duygusal yeme konusunda psikoterapi desteği arayan kişiler için duygusal yeme psikoterapisi sayfası daha ayrıntılı bilgi verir. Duygusal yemenin nedenleri ve suçluluk döngüsü üzerine daha bilgilendirici bir okuma için duygusal yeme yazısını da okuyabilirsiniz.
Bulimia Nervoza
Bulimia nervoza, genellikle yeme atakları ve ardından kilo almayı engelleme amacı taşıyan telafi davranışlarıyla ilişkilidir. Bu telafi davranışları kusma, laksatif veya idrar söktürücü kullanımı, aşırı egzersiz ya da uzun süre aç kalma şeklinde görülebilir.
Bulimia yaşayan kişi dışarıdan her zaman fark edilmeyebilir. Kişinin kilosu normal aralıkta olabilir; bu nedenle sorun bazen uzun süre gizli kalabilir. Ancak içeride yoğun suçluluk, utanç, kontrol kaybı hissi, bedenle aşırı meşguliyet ve yeme davranışını saklama çabası olabilir.
Bulimia yalnızca psikolojik değil, aynı zamanda bedensel açıdan da riskli olabilir. Kusma, laksatif kullanımı, elektrolit dengesizlikleri, kalp ritmiyle ilgili riskler, diş minesinde hasar, boğaz ve mide sorunları görülebilir. Bu nedenle bulimia belirtileri varsa yalnızca psikoterapi değil, tıbbi ve gerektiğinde psikiyatrik değerlendirme de önemlidir.
Bulimia belirtileri, yeme atakları, kusma ve telafi davranışları hakkında ayrıntılı bilgi için bulimia nervoza sayfasını okuyabilirsiniz.
Anoreksiya Nervoza
Anoreksiya nervoza, kişinin yemek alımını belirgin şekilde kısıtlaması, kilo alma korkusu, beden algısında bozulma ve zayıflama ya da düşük kiloyu sürdürme çabasıyla ilişkilendirilebilir.
Anoreksiya yalnızca "çok zayıf olmak" değildir. Kişi bedeniyle yoğun biçimde meşgul olabilir, kilo alma ihtimalini çok tehdit edici yaşayabilir, yemekle ilgili katı kurallar geliştirebilir ve düşük kilonun ciddiyetini fark etmekte zorlanabilir.
Anoreksiya tıbbi açıdan yüksek riskli bir yeme bozukluğudur. Kalp, tansiyon, kemik sağlığı, hormon düzeni, adet döngüsü, kas gücü, sindirim sistemi ve genel beden sağlığı etkilenebilir. Bu nedenle anoreksiya belirtileri varsa psikoterapi süreci mutlaka tıbbi değerlendirme ve gerektiğinde çok disiplinli destekle birlikte düşünülmelidir.
Anoreksiya belirtileri, kısıtlayıcı yeme, kilo alma korkusu ve psikoterapi süreci hakkında ayrıntılı bilgi için anoreksiya nervoza sayfasını okuyabilirsiniz.
Tıkınırcasına Yeme Bozukluğu
Tıkınırcasına yeme bozukluğu, kısa bir zaman içinde normalden belirgin şekilde fazla yemek yeme ve o sırada kontrolü kaybetmiş gibi hissetme ile karakterize olabilir. Kişi yemekten sonra yoğun suçluluk, utanç, pişmanlık ya da kendinden rahatsızlık hissedebilir.
Tıkınırcasına yeme ile duygusal yeme birbirine benzeyebilir; fakat aynı şey değildir. Duygusal yeme daha çok duygularla baş etme işlevi üzerinden anlaşılırken, tıkınırcasına yeme bozukluğu daha belirgin yeme atakları ve kontrol kaybı örüntüsüyle ele alınır.
Yeme Bozukluklarında Psikolojik Döngü
Yeme bozukluklarında yemek çoğu zaman yalnızca yemek değildir. Yemek; kontrol, rahatlama, bastırma, suçluluk, ödül, ceza, bedeni yönetme, duygudan kaçma ya da kendini yatıştırma işlevi görebilir.
Bazı kişiler için yememek kontrol hissi verir. Bazı kişiler için yemek kısa süreli rahatlatır. Bazı kişiler için kusma ya da aşırı egzersiz suçluluktan kurtulma çabası gibi yaşanır. Bazı kişiler için beden, içerideki değersizlik, yetersizlik ya da utanç duygularının taşındığı bir alan haline gelir.
Bu nedenle yeme bozukluklarını yalnızca "ne yenmeli" ya da "ne yenmemeli" sorusuna indirgemek eksik kalır. Beslenme düzeni ve tıbbi takip önemli olabilir; fakat psikoterapide yeme davranışının ruhsal anlamı, tekrar eden döngüleri ve kişinin kendisiyle kurduğu ilişki de ele alınır.
Yeme Bozuklukları ve Kaygı, Depresyon, OKB
Yeme bozukluklarına kaygı, depresif belirtiler, obsesif düşünceler, kontrol ihtiyacı, travmatik yaşantılar, değersizlik duygusu ve ilişkisel zorlanmalar eşlik edebilir.
Kişide sürekli kaygı, tetikte olma, aşırı düşünme ve kontrol ihtiyacı belirginse yaygın anksiyete bozukluğu sayfası yardımcı olabilir.
İsteksizlik, değersizlik, suçluluk, boşluk hissi, yataktan çıkmakta zorlanma ya da hiçbir şeyden zevk alamama gibi belirtiler varsa depresyon açısından da değerlendirme gerekebilir.
Tekrarlayan düşünceler, ritüeller, beden ya da yemekle ilgili zorlayıcı kontrol davranışları belirginse obsesif kompulsif bozukluk ile ayırıcı değerlendirme yapılabilir.
Psikanalitik Psikoterapide Yeme Bozuklukları Nasıl Ele Alınır?
Psikanalitik psikoterapi, yeme bozukluklarını yalnızca belirti ya da davranış düzeyinde ele almaz. Yemek, beden, kontrol, açlık, doyma, suçluluk ve utanç gibi deneyimlerin kişinin iç dünyasında nasıl anlamlar taşıdığını anlamaya çalışır. Bu süreçte şu sorular önem kazanabilir:
-
Yemek hangi duygunun yerine geçiyor?
-
Kişi bedeniyle nasıl bir ilişki kuruyor?
-
Kontrol etme ihtiyacı ne zaman artıyor?
-
Kişi ne zaman kendini suçlu, değersiz ya da yetersiz hissediyor?
-
Yeme atağı hangi ilişkisel ya da duygusal durumdan sonra geliyor?
-
Kısıtlama kişiye nasıl bir güç ya da güvenlik hissi veriyor?
-
Utanç ve gizlilik döngüsü nasıl sürüyor?
Amaç kişiyi suçlamak ya da yalnızca davranışı bastırmak değildir. Amaç, yeme davranışının kişinin ruhsal dünyasında nasıl bir işlev gördüğünü birlikte anlamak ve daha sağlıklı yolların kurulmasına alan açmaktır.
Ne Zaman Destek Almak Gerekir?
Aşağıdaki durumlarda profesyonel destek almak önemlidir:
-
Yeme davranışı kontrol edilemez hale geliyorsa
-
Sık yeme atakları oluyorsa
-
Yemekten sonra kusma, laksatif kullanma ya da aşırı egzersiz varsa
-
Kişi uzun süre aç kalıyor ya da yemek yemeyi yoğun biçimde kısıtlıyorsa
-
Hızlı kilo kaybı veya hızlı kilo değişimi varsa
-
Beden, kilo ve yemek düşünceleri günün büyük bölümünü kaplıyorsa
-
Sosyal yaşam, ilişkiler, okul ya da iş etkileniyorsa
-
Yoğun suçluluk, utanç, değersizlik ya da kendinden nefret etme hissi varsa
-
Kendine zarar verme veya yaşamdan vazgeçme düşünceleri varsa
Kusma, bayılma, hızlı kilo kaybı, kalp çarpıntısı, yoğun halsizlik, kanama, ciddi sıvı kaybı, laksatif kullanımı, kendine zarar düşünceleri ya da yaşamı tehdit eden bir durum varsa beklemeden 112 Acil, en yakın acil servis veya ilgili sağlık kurumlarından destek alınmalıdır.
Kadıköy ve Online Yeme Bozuklukları Psikoterapisi
Uzman Klinik Psikolog ve Psikoterapist Ceren Tatar, Kadıköy Bağdat Caddesi'nde ve online psikoterapi sürecinde yetişkinlerle duygusal yeme, yeme davranışı, beden algısı, kaygı, depresif belirtiler, değersizlik duygusu ve ilişkisel zorlanmalar üzerine çalışmaktadır.
Yeme bozukluklarında psikoterapi, kişinin yemekle kurduğu ilişkiyi yalnızca kontrol etmeye çalışmak değil; bu ilişkinin altında yatan duyguları, anlamları ve tekrar eden döngüleri anlamak için bir alan açar.
Süreç hakkında bilgi almak veya görüşme oluşturmak isterseniz randevu ve iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz.