Agorafobi Tedavisi

Agorafobi tedavisi ilaç tedavisine gerek olmadan Psikanalitik Psikoterapi ile kişinin iç dünyasında neden bu kadar tehdit altında hissettiğini bilinçdışında anlamaya yönelik bir psikoterapi sürecidir.

Agorafobi yalnızca dışarı çıkamama korkusu olmayabilir. Agorafobi yaşayanlar kendi bedeniyle, yalnız kalma korkusuyla, kontrolü kaybetme hissiyle ve güvende olamama duygusuyla içsel bir alarm hissedebilirler.

Agorafobi yaşayan kişi dışarıdan bakıldığında bazı yerlere gitmekten kaçınıyor gibi görünebilir. Fakat içeride yaşanan deneyim çok daha ağır ve yoğundur. Agorafobisi olan kişi çoğu zaman şunu hisseder:

Ya orada panik olursam?
Ya çıkamazsam?
Ya kimse bana yardım etmezse?

Ya bedenimi kontrol edemezsem?

Bu yüzden agorafobi tedavisinde yalnızca kaçınılan yerlere değil, o yerlerin kişide uyandırdığı ruhsal anlamlara da bakmak gerekir. Bu nedenle Agorafobi tedavisinde ilaç tedavisi, BDT veya maruz bırakma (ERP) metodları kişiyi rahatlatsa da tedavi edici olmamaktadır.

Agorafobi Nedir?

Agorafobi, kişinin kendi kontrolünde uzaklaşma imkanı olduğunu hissedemediği; kaçmanın zor olacağını, yardım alamayacağını ya da panik yaşarsa kontrolünü kaybedeceğini düşündüğü yer ve durumlardan yoğun korku duymasıdır. Bu korku bazen toplu taşımada, bazen kalabalıkta, bazen açık alanda, bazen de evden tek başına çıkarken ortaya çıkar.

Agorafobi çoğu zaman şu durumlarda belirginleşir:

Toplu taşımaya binmek,
Kalabalık yerlere girmek,
Alışveriş merkezi, sinema, konser gibi alanlarda bulunmak,
Açık alanlarda yalnız yürümek,
Kapalı yerlerde kalmak,
Sırada beklemek,
Evden tek başına çıkmak,
Uzak bir yere yalnız gitmek.

Fakat agorafobiyi yalnızca mekân korkusu gibi düşünmek eksik olur. Kişi çoğu zaman mekândan değil, o mekânda ortaya çıkabilecek çaresizlik hissinden korkar. Asıl korku şuna benzer:

“Orada kötü bir şey olursa kendimi toparlayamam.”

Agorafobi Belirtileri Nelerdir?

Agorafobi belirtileri, kişinin bazı yerlerde yoğun kaygı yaşaması, panik belirtilerinden korkması ve bu nedenle hayat alanını giderek daraltması şeklinde görülür. Kişi gitmek istediği yerlere gidememeye, bazı yolları kullanamamaya ya da yanında biri olmadan dışarı çıkamamaya başlayabilir. Agorafobinin en sık yaşanan belirtileri;

Evden Tek Başına Çıkmakta Zorlanma

Agorafobi yaşayan kişi için ev, çoğu zaman en güvenli yer gibi gelir. Evden uzaklaşmak ise kontrolün azalması, yalnız kalmak ve korunmasız hissetmek anlamına gelebilir. Kişi dışarı çıkmak istese de kapıdan uzaklaştıkça bedeni alarm vermeye başlar. Ev kişinin bir nebze herşeyin kendi kontrolünde hissettiği bir yerdir. Bu yüzden mesele çoğu zaman isteksizlik değil, içeride taşınamayan bir korkudur.

Kalabalık Yerlerden Kaçınma

Kalabalık yerler, agorafobi yaşayan kişi için sıkışma ve kaçamama hissi yaratabilir. Market, AVM, toplu taşıma, sinema, konser ya da yoğun sokaklar kişiye fazla uyarıcı gelebilir. Kişi yalnızca kalabalıktan değil, kalabalığın içinde panik yaşayıp görünür olmaktan da korkabilir.

Panik Atak Geçirme Korkusu

Agorafobi çoğu zaman panik atak korkusuyla birlikte görülür. Kişi “Ya kalbim hızlanırsa?”, “Ya nefesim daralırsa?”, “Ya bayılırsam?”, “Ya herkes bana bakarsa?” diye düşünebilir. Bu noktada kişi yalnızca panikten değil, panik sırasında yalnız ve savunmasız kalmaktan korkar.

Yanında Biri Olmadan Dışarı Çıkamama

Bazı kişiler güvendikleri biri yanlarındaysa dışarı çıkabilir ama yalnız çıkmakta zorlanır. Bu durum, kişinin dış dünyada kendi başına kalmayı psikolojik olarak çok tehdit edici yaşadığını gösterebilir. Yanındaki kişi bir tür “güven nesnesi” haline gelir. Kişi aslında dışarıya değil, yalnız başına kalma hissine dayanmakta zorlanır.

Kaçış Yolunu Sürekli Kontrol Etme

Agorafobi yaşayan kişiler girdikleri ortamda kapıya yakın oturmak, çıkışı görmek, kalabalığın ortasında kalmamak ya da istedikleri an çıkabileceklerinden emin olmak isteyebilir. Bu davranışlar kişiyi kısa süreli rahatlatır. Fakat uzun vadede “Burada ancak kaçış yolu varsa güvendeyim” düşüncesini güçlendirebilir.

Agorafobi Yaşayanlar Ne Hisseder?

Agorafobi yaşayanlar çoğu zaman yalnızca korku değil; çaresizlik, utanç, yalnızlık ve anlaşılmama hissi de yaşar. Dışarıdan bakıldığında “sadece dışarı çıkamıyor” gibi görünen şey, içeride çok daha yoğun bir ruhsal sıkışma yaratır.

Agorafobi yaşayan kişi çoğu zaman kendine de kızar:

Bunu neden yapamıyorum?
Herkes çıkabiliyor, ben neden çıkamıyorum?
Bu kadar basit bir şey nasıl bu kadar zor geliyor?

Ama agorafobi basit bir cesaret meselesi değildir. Kişi çoğu zaman zaten özgürce dışarı çıkmak, çalışmak, gezmek, sosyalleşmek, tek başına hareket edebilmek ister. Fakat bedeni ve zihni sanki buna izin vermez. Bu yüzden agorafobi yaşayan birçok kişi kendisini hayatın dışında kalmış gibi hisseder. Dünya akarken, kişi sanki görünmez bir sınırın içinde kalır. Ev başlangıçta güvenli alan gibidir. Fakat zamanla güvenli alan olmaktan çıkar; kişinin hayatını daraltan görünmez bir duvara dönüşebilir.

Agorafobi Neden Olur?

Agorafobi, çoğu zaman panik atak, kontrol kaybı korkusu, yalnız kalma endişesi, güvende hissedememe ve geçmişte yaşanmış çaresizlik deneyimleriyle ilişkilidir. Bazı kişilerde bir panik ataktan sonra başlar; bazı kişilerde ise daha yavaş, fark edilmeden gelişir. Kişi bir gün metroda, trafikte, kalabalıkta ya da uzak bir yerde panik hisseder. Sonra zihni o yeri tehlikeli olarak kaydeder. Bir süre sonra yalnızca o yer değil, benzer bütün yerler tehdit gibi algılanmaya başlar.

Fakat psikanalitik olarak bakıldığında agorafobi yalnızca panik atağın sonucu değildir. Daha derinde şu sorular önemlidir:

“Yalnız kalmak neden bu kadar zor?”
“Dış dünya neden bu kadar güvensiz hissediliyor?”
“Kontrolü kaybetmek kişiye neyi hatırlatıyor?”
“Evden uzaklaşmak ruhsal olarak ne anlama geliyor?”
“Kişi kendi başına kalınca neyle karşılaşıyor?”

Bazen dışarı çıkmak, yalnızca fiziksel olarak evden ayrılmak değildir. Kişinin iç dünyasında ayrışmak, bağımsızlaşmak, kendi başına kalmak ya da korunaklı alandan çıkmak anlamına gelebilir. Bu yüzden agorafobi, bazen kişinin dış dünyayla değil, kendi iç dünyasındaki savunmasızlık hissiyle kurduğu ilişkinin bir ifadesidir.

Agorafobi Tedavisi Var mı?

Evet, agorafobi tedavisi psikanalitik psikoterapi ile mümkündür; ancak kalıcı bir değişim için yalnızca dışarı çıkma davranışına değil, dışarı çıkmayı bu kadar korkutucu hale getiren içsel kaygıya da bakmak gerekir. Agorafobi tedavisinde amaç kişinin hayat alanını yeniden genişletebilmesidir.

Agorafobi yaşayan kişi çoğu zaman “Ben böyle yaşamak istemiyorum” der. Dışarı çıkmak, seyahat etmek, arkadaşlarıyla buluşmak, işe gitmek, yalnız yürüyebilmek ister. Fakat içindeki korku onu durdurur.

Bu yüzden tedavide mesele kişiye “Korkma, çık” demek değildir. Zaten kişi korkmamak ister ama korkar.

Daha önemli soru şudur:

“Dışarıda ne olacağından bu kadar korkuyorsunuz?”
“Orada panik olursanız, ruhsal olarak ne olur?”
“Yardım alamamak sizin için neden bu kadar yıkıcı geliyor?”
“Tek başınıza kalmak hangi eski duyguyu canlandırıyor?”

Agorafobi tedavisi, bu soruların güvenli bir terapi ilişkisinde çalışılmasıyla derinleşir.

Agorafobi Nasıl Geçer?

Agorafobi, kişinin hem kaçınma döngüsünü fark etmesi hem de bu döngünün altında yatan korkuları psikoterapide çalışmasıyla azalabilir. Kalıcı iyileşme, yalnızca dışarı çıkma pratiğiyle değil, kişinin kendi içinde daha güvenli bir dayanak geliştirmesiyle mümkün olur.

Agorafobide kişi dışarıdan çok, dışarıdayken kendi içinde yaşayacağı şeye hazırlıksız hisseder. Bu nedenle iyileşme, kişinin zorla kendini dışarı atmasıyla değil; neden dışarının bu kadar tehdit edici hale geldiğini anlamasıyla başlar

Zamanla kişi şunu deneyimlemeye başlar:

“Panik gelse de tamamen dağılmayabilirim.”
“Yalnız olsam da kendimi taşıyabilirim.”
“Dışarıda olmak mutlaka tehlikede olmak demek değil.”
“Bedenimdeki her belirti felaket anlamına gelmiyor.”

Bu değişim bir anda olmaz. Fakat kişi kendi korkusunu anlamaya başladıkça, dış dünya yavaş yavaş yalnızca tehlikenin olduğu yer olmaktan çıkar.

Destek Al