Sağlık Anksiyetesi: Hasta Olma Korkusu Nasıl Geçer?
- Uzman Psikolog Ceren TATAR
- 17 May 2024
- 7 dakikada okunur
Sağlık anksiyetesi, kişinin bedensel belirtileri ciddi bir hastalığın işareti gibi yorumlaması ve sağlığıyla ilgili yoğun kaygı yaşamasıdır. Kişi çarpıntı, baş ağrısı, mide şikayeti, nefes darlığı, uyuşma, ağrı ya da vücudundaki küçük bir değişiklik karşısında "Ya ciddi bir hastalığım varsa?" diye düşünebilir.
Bu durum halk arasında bazen "hasta olma korkusu", "hastalık hastalığı" ya da eski adıyla "hipokondri" olarak da aranır. Ancak bu ifadeler dikkatli kullanılmalıdır. Çünkü sağlık anksiyetesi yaşayan kişi çoğu zaman numara yapmaz, abartmak istemez ya da yalnızca ilgi aramaz. Yaşadığı kaygı gerçek ve yorucudur.
Önemli bir nokta şudur: Bedensel belirtiler varsa önce tıbbi değerlendirme ihmal edilmemelidir. Ancak doktor kontrolleri ve gerekli tetkikler yapıldığı halde kişi sürekli yeni bir hastalık ihtimaline takılıyor, bedenini kontrol ediyor, internette hastalık araştırıyor ve kısa süreli rahatlamadan sonra kaygısı tekrar yükseliyorsa sağlık anksiyetesi açısından psikolojik destek almak faydalı olabilir.
Bu yazıda sağlık anksiyetesinin ne olduğunu, hasta olma korkusunun neden tekrar ettiğini, beden kontrolü ve internette araştırma döngüsünü, panik atak ve OKB ile ilişkisini ve psikanalitik psikoterapide nasıl ele alınabileceğini sade bir dille anlatacağım.
Kısa Cevap: Sağlık Anksiyetesi Nedir?
Sağlık anksiyetesi, kişinin sağlığıyla ilgili yoğun kaygı yaşaması, bedensel belirtileri sürekli kontrol etmesi ve ciddi bir hastalığı olup olmadığına dair tekrar tekrar güvence aramasıdır. Kişi doktor kontrolünden sonra kısa süre rahatlayabilir; fakat bir süre sonra aynı kaygı yeni bir belirtiye ya da başka bir hastalık ihtimaline kayabilir.
Bu durum yalnızca "hastalık korkusu" değildir. Çoğu zaman kişinin belirsizliğe tahammül etmekte zorlanması, bedensel duyumları tehdit gibi yorumlaması, kaygıyı kontrol etmeye çalışması ve güvence aradıkça kaygının yeniden güçlenmesiyle ilerleyen bir döngüdür.
Hasta Olma Korkusu Nedir?
Hasta olma korkusu, kişinin ciddi bir hastalığa yakalanmaktan ya da bedenindeki bir belirtinin önemli bir hastalığın işareti olmasından yoğun biçimde endişe duymasıdır. Kişi bazen belirli bir hastalıktan korkar; bazen de korku bedende çıkan her yeni duyuma göre değişir.
Örneğin kalp atışını fark ettiğinde kalp hastalığından, baş ağrısında beyin tümöründen, mide şikayetinde ciddi bir sindirim hastalığından, lenf bezi fark ettiğinde kanserden korkabilir. Bu örnekler tanı koymak için değil, sağlık anksiyetesindeki zihinsel döngüyü anlatmak için verilmiştir.
Sağlık Anksiyetesi Belirtileri Nelerdir?
Sağlık anksiyetesi kişiden kişiye farklı görünebilir. Sık görülen bazı örüntüler şunlardır:
Bedendeki küçük değişiklikleri sık sık kontrol etmek
Nabız, tansiyon, lenf bezi, cilt lekesi, ağrı veya nefesi tekrar tekrar izlemek
İnternette hastalık belirtileri araştırmak
Doktor kontrolünden sonra kısa süre rahatlayıp sonra yeniden kaygılanmak
Yakınlardan sık sık güvence istemek
"Ya doktor bir şeyi atladıysa?" diye düşünmek
Tahlil sonuçlarını tekrar tekrar incelemek
Hastalık haberlerinden, hastane ortamından ya da sağlık içeriklerinden etkilenmek
Bedensel bir duyumu fark edince panik ya da iç sıkıntısı yaşamak
Bu belirtiler kişinin yaşamını daraltıyor, sürekli bedeni dinlemesine neden oluyor ve gündelik işlevselliğini etkiliyorsa üzerinde durmak önemlidir.
Sağlık Anksiyetesi Neden Olur?
Sağlık anksiyetesinin tek bir nedeni yoktur. Aynı belirti farklı kişilerde farklı ruhsal anlamlar taşıyabilir.
1. Bedensel Duyumları Tehdit Gibi Yorumlamak
Herkes zaman zaman bedensel duyumlar yaşar. Kalp hızlanabilir, mide sıkışabilir, baş ağrıyabilir, nefes değişebilir, kaslar gerilebilir. Sağlık anksiyetesinde kişi bu duyumları çoğu zaman "bedenin normal değişimleri" gibi değil, ciddi bir tehlikenin habercisi gibi yorumlar.
Bu yorum kaygıyı artırır. Kaygı arttıkça beden daha fazla belirti üretir. Kişi bu yeni belirtileri de hastalık işareti gibi görür ve döngü güçlenir.
2. Belirsizliğe Tahammül Etmekte Zorlanma
Sağlıkla ilgili hiçbir zaman yüzde yüz kesinlik yoktur. Sağlık anksiyetesi yaşayan kişi için bu belirsizlik çok zorlayıcı olabilir. "Doktor iyi dedi ama ya gözden kaçtıysa?", "Tahlil normal ama ya erken dönemdeyse?", "Şu belirti başka neyin işareti olabilir?" gibi sorular tekrar eder.
Kişi kesin bir rahatlama aradıkça daha fazla kontrol, araştırma ve güvence ihtiyacı duyar. Fakat bu rahatlama çoğu zaman kısa sürer.
3. İnternette Hastalık Araştırmak
İnternette belirti araştırmak kısa vadede rahatlatacak gibi görünür. Ancak sağlık anksiyetesinde çoğu zaman kaygıyı artırır. Çünkü kişi çok farklı hastalık ihtimalleriyle karşılaşır, en kötü senaryolar zihinde büyür ve beden daha fazla taranmaya başlar.
Bu nedenle "bir kez bakıp rahatlayayım" düşüncesi, zamanla tekrar tekrar araştırma döngüsüne dönüşebilir. Bu konu aşırı düşünme ve overthinking ile de yakından ilişkilidir.
4. Beden Kontrolü
Kişi kaygısını azaltmak için bedenini kontrol edebilir: Nabzını ölçmek, lenf bezlerini yoklamak, cilt lekelerini incelemek, nefesini takip etmek, ağrının geçip geçmediğini anlamaya çalışmak gibi. Kontrol kısa süreli rahatlama sağlar; fakat uzun vadede bedene yönelik alarm halini artırabilir.
Kişi bedeni daha çok kontrol ettikçe daha fazla duyum fark eder. Daha fazla duyum fark ettikçe kaygı yeniden artar.
5. Panik Atakla Karışması
Sağlık anksiyetesi bazen panik atakla iç içe geçebilir. Kişi çarpıntı, nefes darlığı, göğüste sıkışma, baş dönmesi veya uyuşma yaşadığında kalp krizi geçirdiğini ya da ciddi bir bedensel sorun olduğunu düşünebilir. Her sağlık kaygısı panik atak değildir; ancak bedensel belirtiler ani ve yoğun korkuyla birlikte geliyorsa panik atak belirtileri açısından da değerlendirme gerekebilir.
6. OKB ile Benzerlikleri
Sağlık anksiyetesi bazı kişilerde OKB belirtileriyle benzerlik gösterebilir. Kişi hastalık ihtimalinden emin olmak için tekrar tekrar kontrol edebilir, internette araştırabilir, yakınlarına sorabilir ya da zihinsel olarak kendini rahatlatmaya çalışabilir.
Her sağlık anksiyetesi OKB değildir. Ancak düşünceler tekrarlayıcı, istenmeyen ve çok zorlayıcı hale geliyorsa; kişi kaygıyı azaltmak için tekrar eden davranışlar yapıyorsa obsesif kompulsif bozukluk açısından değerlendirme faydalı olabilir.
7. Geçmiş Hastalık Deneyimleri ve Kayıp Korkusu
Bazı kişilerde sağlık anksiyetesi geçmişte yaşanan hastalıklar, ailedeki kayıplar, ani tıbbi olaylar, çocukluk döneminde hastalıkla ilgili korkutucu deneyimler veya bakım veren kişilerle kurulan ilişkilerle bağlantılı olabilir.
Bu durumda bugünkü bedensel belirti yalnızca bedene ait bir duyum değildir; geçmişteki korkuları, kayıp duygusunu ya da güvende olma ihtiyacını yeniden harekete geçirebilir.
Sağlık Anksiyetesi ile Hasta Olma Takıntısı Aynı Şey mi?
Sağlık anksiyetesi ile hasta olma takıntısı birbirine benzeyebilir; ancak her zaman aynı şey değildir. Sağlık anksiyetesinde çoğu zaman bedensel bir duyumu ciddi hastalık ihtimaliyle yorumlama, hastalık korkusu, doktor kontrolüyle rahatlama arama ve sağlıkla ilgili belirsizliğe tahammül etmekte zorlanma daha belirgindir.
OKB içinde görülen hasta olma takıntısında ise düşünce daha çok istenmeyen, tekrarlayıcı ve kişiyi zorlayan bir obsesyon gibi yaşanabilir. Kişi "Ya mikrop kaptıysam?", "Ya hastalık bulaştırırsam?", "Ya kontrol etmezsem kötü bir şey olursa?" gibi düşüncelerle yoğun kaygı yaşayabilir ve bu kaygıyı azaltmak için yıkama, kontrol etme, tekrar sorma, kaçınma, araştırma ya da zihinsel rahatlatma davranışlarına başvurabilir.
Kısaca sağlık anksiyetesi daha çok hastalık korkusu ve bedensel belirtileri yorumlama etrafında dönerken, hasta olma takıntısı OKB döngüsünde obsesyon ve kompulsiyonlarla daha belirgin hale gelebilir. İki durum bazen iç içe geçebilir; bu yüzden ayrım kişinin düşüncelerinin niteliği, yaptığı tekrar eden davranışlar ve kaygının nasıl sürdüğü üzerinden değerlendirilmelidir.
Sağlık Anksiyetesi ile Normal Sağlık Kaygısı Arasındaki Fark
Sağlığı önemsemek normaldir. Bedensel bir belirti olduğunda doktora başvurmak, kontrolleri yaptırmak ve hekim önerilerini takip etmek sağlıklı bir tutumdur.
Sağlık anksiyetesinde ise kaygı tıbbi değerlendirmeden sonra da sürekli geri döner. Kişi rahatlamak için tekrar tekrar kontrol eder, araştırır veya güvence arar. Fakat her rahatlama kısa sürer ve zihin yeni bir ihtimale takılır. Bu yüzden mesele "doktor kontrolüne gitmemek" değildir. Mesele, gerekli tıbbi değerlendirmeden sonra bile kaygının zihinsel ve ilişkisel döngülerle sürmesidir.
Sağlık Anksiyetesi Nasıl Geçer?
Sağlık anksiyetesinde amaç bedeni yok saymak değildir. Önce tıbbi belirtiler gerektiğinde doktor tarafından değerlendirilmelidir. Psikoterapide ise kişinin bedensel duyumlarla, belirsizlikle, hastalık ihtimaliyle ve kontrol etme ihtiyacıyla kurduğu ilişki ele alınır.
Kişi şu sorular üzerinde çalışabilir:
Bedensel bir duyumu fark ettiğimde ilk yorumum ne oluyor?
Hangi hastalık ihtimali zihnimde büyüyor?
Kontrol etmek beni ne kadar süre rahatlatıyor?
İnternette araştırdıktan sonra gerçekten rahatlıyor muyum?
Doktor iyi dediğinde buna neden güvenmekte zorlanıyorum?
Hastalık korkusu benim için yalnızca bedensel bir korku mu, yoksa kayıp, yalnızlık, çaresizlik ya da güvende olmama duygularıyla da bağlantılı mı?
Bu sorular tek başına tedavi değildir; ancak sağlık anksiyetesinin yalnızca bilgi eksikliğiyle değil, kaygı ve anlam döngüsüyle sürdüğünü görmeye yardımcı olabilir.
Psikanalitik Psikoterapide Sağlık Anksiyetesi Nasıl Ele Alınır?
Psikanalitik psikoterapide sağlık anksiyetesi yalnızca "hastalık düşüncelerini durdurma" problemi olarak ele alınmaz. Kişinin bedenini neden sürekli tehdit alanı gibi yaşadığı, sağlık kaygısının hangi duygularla bağlantılı olduğu ve hastalık korkusunun ilişkilerde, geçmişte ve kendilik deneyiminde ne anlama geldiği birlikte anlaşılmaya çalışılır.
Terapide şu sorular önemli olabilir: Kişi bedensel bir belirti fark ettiğinde neyi kaybetmekten korkuyor? Hastalık ihtimali hangi çaresizlik duygusunu tetikliyor? Kontrol etmek neden bu kadar zorunlu hale geliyor? Güvende hissetmek neden ancak dışarıdan onayla mümkün oluyor?
Amaç hızlı bir rahatlama vaadi vermek değildir. Amaç, kişinin kaygısını, bedenini ve belirsizliği daha farklı biçimde taşıyabilmesine yardımcı olmaktır. Bu yaklaşım hakkında daha geniş bilgi için psikanalitik psikoterapi nedir sayfasını okuyabilirsiniz.
Ne Zaman Destek Alınmalı?
Şu durumlarda psikolojik destek almak faydalı olabilir:
Sağlıkla ilgili kaygılar gün içinde sık sık zihninizi meşgul ediyorsa
Doktor kontrolünden sonra kısa süre rahatlayıp yeniden kaygılanıyorsanız
Bedeninizi sık sık kontrol ediyorsanız
İnternette hastalık araştırmayı durdurmakta zorlanıyorsanız
Yakınlarınızdan tekrar tekrar güvence istiyorsanız
Sağlık kaygısı işinizi, ilişkilerinizi, uykunuzu veya gündelik yaşamınızı etkiliyorsa
Panik, iç sıkıntısı, yoğun kaygı ya da depresif belirtiler eşlik ediyorsa
Kendinize zarar verme ya da yaşamak istememe düşünceleri varsa
Yeni, şiddetli veya açıklanamayan bedensel belirtilerde önce tıbbi değerlendirme almak önemlidir.
Sonuç
Sağlık anksiyetesi, kişinin bedensel belirtileri ciddi bir hastalık ihtimaliyle ilişkilendirmesi, tekrar tekrar kontrol etmesi ve güvence aramasına rağmen kalıcı olarak rahatlayamamasıyla ilerleyen yorucu bir döngüdür. Hasta olma korkusu gerçek bir sıkıntıdır; fakat çoğu zaman yalnızca daha fazla bilgi, daha fazla kontrol ya da daha fazla araştırmayla çözülmez.
Eğer sağlıkla ilgili kaygılar uzun süredir yaşamınızı daraltıyor, bedeninizi sürekli dinlemenize neden oluyor veya doktor kontrollerinden sonra bile kaygınız tekrar yükseliyorsa bunu bir uzmanla birlikte ele almak faydalı olabilir. Kadıköy'de yüz yüze veya online psikoterapi süreci hakkında bilgi almak için randevu ve iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Sağlık anksiyetesi nedir?
Sağlık anksiyetesi, kişinin bedensel belirtileri ciddi bir hastalığın işareti gibi yorumlaması, sağlığıyla ilgili yoğun kaygı yaşaması ve tekrar tekrar kontrol ya da güvence arama ihtiyacı duymasıdır.
Hasta olma korkusu neden olur?
Hasta olma korkusu kaygı, belirsizliğe tahammül etmekte zorlanma, geçmiş hastalık deneyimleri, kayıp korkusu, beden duyumlarını tehdit gibi yorumlama ve kontrol ihtiyacıyla ilişkili olabilir.
Sağlık anksiyetesi hastalık hastalığı mı?
Halk arasında hastalık hastalığı veya hipokondri denebilir; ancak bu ifadeler damgalayıcı kullanılmamalıdır. Sağlık anksiyetesi yaşayan kişi gerçek ve yorucu bir kaygı yaşar.
Sağlık anksiyetesi ile panik atak karışır mı?
Evet, karışabilir. Çarpıntı, nefes darlığı, göğüste sıkışma veya baş dönmesi gibi belirtiler panik atağı düşündürebilir. Sağlık anksiyetesi olan kişi bu belirtileri ciddi bir hastalık işareti gibi yorumlayabilir.
Sürekli hastalık araştırmak kaygıyı artırır mı?
Evet, bazı kişilerde internette hastalık araştırmak kısa süreli rahatlama sağlasa da uzun vadede kaygıyı artırabilir. Kişi yeni hastalık ihtimalleriyle karşılaştıkça bedenini daha fazla kontrol etmeye başlayabilir.
Sağlık anksiyetesi OKB midir?
Her sağlık anksiyetesi OKB değildir. Ancak düşünceler çok tekrarlayıcı hale geliyor, kişi kaygıyı azaltmak için kontrol etme, araştırma, sorma veya zihinsel ritüeller yapıyorsa OKB açısından değerlendirme gerekebilir.
Hasta olma korkusu ile hasta olma takıntısı aynı mı?
Her zaman aynı değildir. Hasta olma korkusu daha çok sağlık kaygısı ve bedensel belirtileri hastalık ihtimaliyle yorumlama etrafında olabilir. Hasta olma takıntısı ise OKB içinde istenmeyen, tekrarlayıcı düşünceler ve bu düşünceleri rahatlatmaya dönük kompulsiyonlarla birlikte görülebilir.
Sağlık anksiyetesi nasıl geçer?
Sağlık anksiyetesinin nasıl ele alınacağı kişiye göre değişir. Gerekli tıbbi değerlendirmeden sonra psikoterapide beden duyumlarıyla, belirsizlikle, kontrol etme ihtiyacıyla ve hastalık korkusunun ruhsal anlamıyla çalışılabilir.
Psikoterapide sağlık anksiyetesi nasıl çalışılır?
Psikoterapide kişinin bedensel duyumları nasıl yorumladığı, kaygısını nasıl yatıştırmaya çalıştığı, kontrol ve güvence arama döngüsünün nasıl sürdüğü ve hastalık korkusunun hangi duygularla bağlantılı olduğu ele alınır.
Ne zaman psikolojik destek alınmalı?
Sağlık kaygısı gün içinde sık sık zihni meşgul ediyor, beden kontrolü ve hastalık araştırmaları artıyor, doktor kontrollerinden sonra kaygı tekrar yükseliyor veya yaşam daralıyorsa psikolojik destek almak faydalı olabilir.
Yorumlar