Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB): Belirtileri ve Tedavisi

OKB’de yorucu olan yalnızca zihninize gelen düşünceler değildir. Bir şeyi kontrol ettiğinizi hatırlasanız bile içiniz rahat etmeyebilir. Bir konuşmayı yeniden düşünür, aynı cevabı tekrar arar, bu kez emin olduğunuzda rahatlayacağınızı umabilirsiniz. Fakat bir şüphe yatıştığında başka bir ihtimal belirir; yeniden kontrol etme ve emin olma ihtiyacı başlayabilir. Zamanla hafızanızdan, kararlarınızdan, hatta nasıl biri olduğunuzdan bile kuşku duyabilirsiniz.

Dışarıdan işlerinizi yapıyor görünürken zihninizde saatlerdir aynı meseleyle uğraşıyor olabilirsiniz. Bu görünmeyen çaba sizi tüketebilir; düşüncelerin hafiflediği zamanlarda bile yorgunluk üzerinizden hemen kalkmayabilir. Bazen yalnızca dinlenmek değil, zihninizde bir şeyi çözmek zorunda olmadan yaşayabilmek istersiniz.

Çevreniz “Düşünme, rahatla” dediğinde, zaten bırakabilmek için ne kadar uğraştığınız görünmez kalabilir. Yapamadığınız için kendinize kızabilir, anlatmaya çalıştıkça daha yalnız hissedebilirsiniz. Bir düşüncenin aşırı olduğunu fark etmekle, onun yarattığı korkuyu geride bırakabilmek aynı şey değildir.

İlk Görüşme İçin Randevu Talep Edin

OKB Nedir? Obsesyon ve Kompulsiyon Ne Demektir?

Obsesif kompulsif bozukluk, istemeden gelen ve sıkıntı yaratan düşünce, imge veya dürtülerle; bunların yarattığı kaygıyı azaltmak için yapılan tekrarlayıcı davranışlar ya da zihinsel işlemlerle görülebilen bir ruhsal rahatsızlıktır.

Obsesyon, zihne tekrar tekrar gelen rahatsız edici düşünce, imge veya dürtüdür. Kompulsiyon ise kontrol etmek, yıkamak, saymak, aynı soruyu sormak veya bir olayı zihinde tekrar incelemek gibi, rahatlamak ya da kötü bir ihtimali önlemek amacıyla yapılan tekrarlardır.

Her istenmeyen düşünce OKB anlamına gelmez. Değerlendirmede düşüncelerin ve tekrarların ne kadar zaman aldığı, yarattığı sıkıntı ve günlük yaşam üzerindeki etkisi önemlidir.

OKB Belirtileri Nelerdir?

OKB belirtileri yalnızca dışarıdan görülen davranışlardan oluşmaz. Sessizce otururken bile zihninizde kontrol ediyor, geçmişi yeniden inceliyor veya kendinizi ikna etmeye çalışıyor olabilirsiniz.

Belirtiler arasında şunlar bulunabilir:

• İstemeden gelen, tekrarlayan ve rahatsız eden düşünceler.
• Kapıyı, ocağı, temizliği veya yapılan bir işi tekrar tekrar kontrol etmek.
• Aynı soruya yeniden cevap aramak ve başkalarından sık sık güvence istemek.
• Geçmiş konuşmaları, davranışları veya niyetleri zihinde incelemek.
• Belirli sözleri, sayıları ya da davranışları “tam oldu” hissi gelene kadar tekrarlamak.
• Kaygı uyandıran kişi, yer veya durumlardan kaçınmak.
• Bu döngüler nedeniyle işe, okula, ilişkilere ve dinlenmeye daha az zaman ayırabilmek.

Bu örnekler tek başına tanı koydurmaz. İnternetteki OKB testleri de klinik değerlendirmenin yerine geçmez.

OKB Türleri ve Takıntı Temaları Nelerdir?

Günlük dilde “OKB türleri” denilen başlıklar çoğunlukla takıntının temasını anlatır; her biri ayrı bir tanı değildir. Aynı kişide birden fazla tema bulunabilir ve bunlar zamanla değişebilir.

• Dini takıntılar ve vesvese: İnanç, günah veya ibadeti doğru yapma konusunda tekrarlayan kuşkular.
• Cinsel obsesyonlar: İstenmeyen cinsel düşünceler, imgeler veya bunların anlamıyla ilgili yoğun sorgulamalar.
• Zarar verme obsesyonları: İstemediği hâlde kendisine veya başkasına zarar verebileceğinden korkmak.
• Temizlik ve bulaşma takıntısı: Kirlenme korkusuyla tekrarlayan temizleme, yıkama ve kaçınmalar.
• Şüphe ve emin olamama: Yaptıklarına veya hatırladıklarına güvenememek ve yeniden kontrol etmek.
• Simetri ve düzen takıntısı: Eşyaların veya yapılan işlerin tam, eşit ya da doğru hissettirmesine duyulan yoğun ihtiyaç.
• Somatik obsesyonlar: Nefes, yutkunma veya başka bedensel süreçlere takılı kalmak.
• Tekrarlama ve yineleme takıntısı: Bir davranışı veya zihinsel işlemi belirli sayıda ya da belirli bir his oluşana kadar tekrarlamak.

Biriktirme ve eşyaları atamama ise her zaman OKB’nin bir parçası değildir; ayrı değerlendirilmesi gerekebilir.

OKB Neden Olur?

OKB’nin tek bir nedeni yoktur; biyolojik yatkınlık ve yaşam deneyimleri gibi farklı etkenler rol oynayabilir. Psikanalitik bakış, yalnızca hangi düşüncenin geldiğine değil, bu düşüncenin kişi için neden böylesine korkutucu olduğuna ve neden bir türlü emin hissedemediğine de bakar.

Örneğin bazı kişiler için hata yapmak yalnızca yanlış bir şey yapmak değil, kötü biri olmak veya yaşanabilecek her şeyden sorumlu tutulmak gibi hissedilebilir. Böyle olduğunda küçük bir şüphe bile taşınması zor bir yüke dönüşebilir.

Bu, herkesin takıntısının aynı temelden doğduğu anlamına gelmez. Yaşadığınız güçlük iradesizlik değildir; “takma kafana” demekle bırakamadığınız bu yükün anlaşılmaya ihtiyacı vardır.

OKB Tedavi Edilebilir mi?

OKB tedavi edilebilen bir rahatsızlıktır; bugün yaşadığınız sıkışmışlık hep böyle kalmak zorunda değildir. Tedaviyle belirtiler azalabilir, ritüellerin günlük yaşam üzerindeki etkisi hafifleyebilir ve kişi ilişkilerine, işine ve kendisine yeniden alan açabilir. İlerleme ve gereken destek kişiden kişiye değişir.

OKB tedavisinde araştırma desteği güçlü seçenekler arasında bilişsel davranışçı terapinin maruz bırakma ve tepki önleme uygulaması — ERP — ve ilaç tedavisi bulunur. Uzman Klinik Psikolog ve Psikoterapist Ceren Tatar’ın çalışma yönelimi psikodinamik–psikanalitik psikoterapidir. Bu yaklaşımın kişinin ihtiyacına uygunluğu ve başka desteklerin gerekliliği değerlendirilir.

Bazı kişiler psikoterapiden ilaç kullanmadan yarar görebilir; bazı kişilerde psikiyatri desteğiyle birlikte ilerlemek gerekebilir. Ayrıntılar için OKB ve takıntı hastalığında ilaçsız tedavi yazısını inceleyebilirsiniz. Kullanılan ilaç, takip eden hekime danışılmadan bırakılmamalı veya değiştirilmemelidir.

Günlük yaşamdaki döngüyü ayrıca takıntı hastalığı nasıl geçer? yazısında okuyabilirsiniz.

OKB Videoları Tedavinin Yerini Tutar mı?

Bir videodaki açıklama veya başkalarının iyileşme yorumları umut verebilir. Aynı önerileri uyguladığınız hâlde zorlanmaya devam ettiğinizde ise kendinizi suçlayabilirsiniz. Bir içerikten yarar görmemeniz, iyileşemeyeceğiniz veya yeterince çabalamadığınız anlamına gelmez.

Bilgilendirici içerikler yardımcı olabilir; ancak izlenme sayısı ve olumlu yorumlar bir yöntemin sizin için yeterli olduğunu göstermez. Kişisel değerlendirme olmadan kesin iyileşme vadeden içeriklere temkinli yaklaşın.

Psikanalitik Psikoterapide Takıntıların Temeli Nasıl Çalışılır?

Uzman Klinik Psikolog ve Psikoterapist Ceren Tatar, psikodinamik–psikanalitik çalışmalarında yalnızca takıntının konusunu değil; kişinin neden tekrar tekrar emin olmaya ihtiyaç duyduğunu, şüphenin onda nasıl bir korku veya suçluluk yarattığını da ele alır.

Görüşmelerde günlük yaşamda zorlandığınız durumlar, kendinize yüklediğiniz sorumluluklar ve ifade etmekte güçlük çektiğiniz duygular konuşulur. Bu yaşantıların geçmişinizle ve bugün sürdürdüğünüz örüntülerle bağlantıları birlikte araştırılır. Amaç, her düşünceyi yeniden inceleyerek kesin bir cevap bulmak değil; kendinizi sürekli kontrol etmek zorunda hissetmenize yol açan güçlüklerin temelini anlamak ve üzerinde çalışmaktır.

Yardım almak isteseniz bile “Aklımdan geçenleri anlatırsam hakkımda ne düşünür?” kaygısıyla en çok zorlandığınız düşünceleri kendinize saklıyor olabilirsiniz. Bu çekince, terapiye başvurmayı veya görüşmelerde yaşadıklarınızı paylaşmayı güçleştirebilir.

Görüşmelerde sizi düşüncelerinizle tanımlamak veya yargılamak değil; yaşadığınız korkuyu, suçluluğu ve kendinizden kuşku duymanın yarattığı yorgunluğu anlamak esastır. Başlamak için bütün şüphelerinizi çözmeniz ya da kendinizi kusursuz biçimde açıklamanız gerekmez; anlatmakta zorlanmanız da konuşulabilir.

Çalışma çerçevesini psikanalitik psikoterapi sayfasında inceleyebilirsiniz.

OKB İçin Ne Zaman Psikoterapiye Başvurmalı?

Düşünceler, kontroller veya kaçınmalar gününüzü daraltıyorsa; yaşadıklarınızı gizlemek, sürekli emin olmaya çalışmak veya aynı meseleleri çözmek sizi tüketiyorsa destek almak için daha fazla zorlanmayı beklemeniz gerekmez.

Uzman Klinik Psikolog ve Psikoterapist Ceren Tatar, yetişkinler ve 16 yaş ve üzeri ergenlerle, Kadıköy’de Bağdat Caddesi’ne yakın ofisinde yüz yüze ve online psikoterapi çalışmaları yürütür.

İlk görüşme ve çalışma biçimi hakkında OKB için psikolog ve psikoterapi desteği sayfasını inceleyebilirsiniz. Ergenlik dönemine ilişkin ayrıntılar ergenlerde OKB yazısında, uzmanlık alanlarının ayrımı ise OKB için psikolog mu, psikiyatrist mi? yazısında yer alır.

İlk Görüşme İçin Randevu Talep Edin

Bu içerik kişiye özel değerlendirme yerine geçmez. İstenmeyen zarar düşünceleri ile gerçek bir zarar verme niyeti aynı değildir. Güncel niyet veya plan varsa ya da kendinizi güvende tutamıyorsanız randevu beklemeden 112’ye veya en yakın acil servise başvurun.