Tekrarlama Hastalığı Nedir? Takıntı Nasıl Geçer?

Tekrarlama davranışı dışarıdan görülebilir veya bütünüyle zihinde gerçekleşebilir. Kişi kapıdan yeniden geçebilir, bir cümleyi tekrar okuyabilir, aynı hareketi iki tarafa eşit yapabilir ya da bir kelimeyi zihninden belirli sayıda geçirebilir. Yalnızca davranışa bakılarak tanı konulamaz; tekrarın neyi yatıştırdığı ve kişinin yaşamına nasıl etki ettiği birlikte değerlendirilir.

Tekrarlama Takıntısının Belirtileri ve Örnekleri

Tekrarlama kompulsiyonları kişinin korkularına, “doğru sayı” kurallarına veya tamamlanmamışlık hissine göre farklı biçimler alabilir. Sık görülebilen örnekler şunlardır:

• Bir hareketi belirli bir sayıda yapmadan duramamak

• Kapıdan, merdivenden veya belirli bir noktadan tekrar tekrar geçmek

• Bir kelimeyi, cümleyi veya duayı zihinden yeniden söylemek

• Yazdığı mesajı, e-postayı ya da metni defalarca okuyup yeniden yazmak

• Bir işi “doğru yapmadım” hissiyle baştan almak

• Bir tarafa dokunduğunda diğer tarafa da aynı biçimde dokunmak

• Giyinme, yıkanma veya evden çıkma adımlarını belirli bir sırayla tekrarlamak

• Kötü bir düşünceyi etkisizleştirmek için “iyi” bir düşünceyi veya sözü yinelemek

• Bir şeyi anlayıp anlamadığından emin olmak için aynı satırı sürekli okumak

• Adımları, nesneleri, harfleri veya çevrede görülen sayıları istemeden sürekli saymak

• Yoldaki tabela, plaka veya numaraları okumadan geçememek ve okuduklarını zihinden yinelemek

• Tekrar bozulduğunda bütün diziyi en baştan yapmak

Davranışsal tekrarlamalar

• El yıkama, kontrol etme, kapıyı açıp kapama, nesnelere dokunma, adım sayma veya bir işi baştan yapma dışarıdan görülebilen tekrarlar arasındadır. Davranış bazen korkulan bir sonucu önlemeye, bazen de bedensel ve duygusal bir “tam olmadı” hissini gidermeye çalışır.

Tekrarlama Takıntısı Neden Kısa Süreli Rahatlatır?

Döngü çoğu zaman istenmeyen bir düşünce, kuşku, görüntü, bedensel his veya eksiklik duygusuyla başlar. Kişi “Bir kez daha yaparsam emin olurum”, “Doğru sayıya ulaşırsam kötü bir şey olmaz” ya da “Ancak tam hissedersem durabilirim” diye düşünebilir. Tekrar davranışı kaygıyı kısa süreli azaltır.

​

Rahatlama kalıcı olmadığında zihin, tekrarın gerekli bir güvenlik önlemi olduğu sonucuna varabilir. Bir sonraki tetiklenmede aynı davranış daha güçlü biçimde çağrılır; sayı veya süre giderek artabilir. Tekrarlar “Yaptım mı, yapmadım mı?” kuşkusuyla sürüyorsa şüphe ve emin olamama takıntısı da döngünün bir parçası olabilir.

Sayı Sayma Takıntısı Nedir?

Sayı sayma takıntısı; kişinin adımları, nesneleri, harfleri, kelimeleri veya çevresinde gördüğü sayıları istemediği halde sayma ve belirli bir kurala göre yineleme zorunluluğu hissetmesidir. “Sayı sayma hastalığı” resmî bir tanı adı değildir. Sayma davranışı bırakılmak istendiğinde durdurulamıyor, yapılmadığında yoğun huzursuzluk yaratıyor veya günlük dikkati ve işlevselliği etkiliyorsa OKB ile ilişkili bir kompulsiyon olabilir.

​

Kişi merdiven basamaklarını, yürürken attığı adımları, odadaki nesneleri, sözcüklerin harflerini ya da araç plakalarındaki rakamları sayabilir. Bazen belirli bir sayıya ulaşmadan duramaz; bazen de hesabı kaçırdığında en baştan başlama ihtiyacı duyar. Sayma dışarıdan fark edilebileceği gibi bütünüyle zihinde de gerçekleşebilir.

Bazı kişiler yolda gördüğü tabelaları, araç plakalarını, bina numaralarını veya yazıları okumadan geçemediğini hisseder. Okuduğu kelimeyi hecelemek, harfleri ya da rakamları toplamak, gördüğü sayıyı zihninden belirli kez tekrar etmek veya kaçırdığı bir işaret için geriye dönmek isteyebilir. Buradaki tekrar kimi zaman kötü bir şey olmasını önleme düşüncesiyle, kimi zaman da “eksik kaldı” veya “tam olmadı” hissini gidermek için yapılır.

​

Çevredeki bir tabelayı veya plakayı fark etmek tek başına bir ruhsal bozukluk belirtisi değildir. Ayırıcı nokta; kişinin bırakmak istediği halde kendini durduramaması, okumadığı ya da saymadığı zaman belirgin sıkıntı yaşaması, zihinsel tekrara devam etmesi ve bu döngünün dikkatini, yolculuğunu veya günlük yaşamını kısıtlamasıdır.

Tekrarlama Hastalığı Neden Olur?

Tekrarlama takıntısının herkes için geçerli tek bir nedeni yoktur. OKB ile ilişkili yatkınlık, stres, belirsizliğe tahammül güçlüğü, aşırı sorumluluk, hata yapma korkusu, suçluluk, düşünceye verilen anlam ve öğrenilmiş rahatlama davranışları birlikte rol oynayabilir. Belirtiler bazı kişilerde çocukluk veya ergenlikte başlayabilir; yoğun stres dönemlerinde artabilir veya zaman içinde başka takıntı temalarına eşlik edebilir.

​

Psikanalitik ve psikodinamik açıdan tekrarın kişi için taşıdığı özel anlam araştırılabilir. Bir şeyi geri alma, hatayı düzeltme, suçluluğu yatıştırma, kontrol duygusunu koruma veya eksik kalan bir deneyimi ruhsal olarak tamamlama ihtiyacı her kişide farklı biçimde görülebilir.

​

Bu yaklaşım, her tekrar davranışının tek bir bilinçdışı açıklaması olduğu anlamına gelmez. Belirtinin ne zaman başladığı, hangi duygularla güçlendiği, kişinin yaşam öyküsü ve ilişkilerindeki tekrar eden örüntülerle birlikte ele alınır.

Tekrarlama Takıntısı Benzer Durumlardan Nasıl Ayrılır?

Alışkanlık ve öğrenme amaçlı tekrar

Yeni bir beceri öğrenmek, ezber yapmak, spor çalışmak veya günlük bir rutini sürdürmek işlevsel tekrarlardır. Kişi gerektiğinde ara verebilir ve davranışı yapmadığında yoğun bir tehlike ya da eksiklik hissi yaşamaz. OKB ile ilişkili tekrarda ise davranış çoğunlukla rahatlamak veya zorlayıcı bir hissi etkisizleştirmek için yapılır.

Aynı şeyi düşünmek ve ruminasyon

Bir konuyu zihinde uzun süre düşünmek her zaman tekrarlama kompulsiyonu değildir. Ruminasyonda kişi geçmişteki bir olay, gelecek kaygısı veya kendisiyle ilgili bir mesele üzerinde dönüp durabilir. Tekrarlama takıntısında ise bir kelimeyi, cümleyi, sayıyı veya zihinsel işlemi belirli bir kurala göre yineleme daha belirgindir. Sürekli düşünme deneyimi için aşırı düşünme ve overthinking yazısını inceleyebilirsiniz.

Tekrarlama Hastalığı Nasıl Geçer?

Tekrarlama takıntısında psikoterapi yalnızca davranışın kaç kez yapıldığına değil; tekrarı başlatan düşünceye, korkuya veya eksiklik hissine, davranışın sağladığı kısa rahatlamaya ve kişinin yaşamındaki anlamına bakar. Amaç kişiye bir daha hiçbir tekrar yaşamayacağını vaat etmek değil; zorunluluk haline gelen döngünün kişisel ve duygusal bağlamını anlayarak yaşam alanındaki kısıtlanmayı çalışmaktır.

Psikanalitik psikoterapide nasıl ele alınır?

Psikanalitik psikoterapide tekrarın suçluluk, kontrol, hata, sorumluluk, öfke ve belirsizlikle ilişkisi araştırılabilir. Belirtinin hangi yaşam dönemlerinde güçlendiği, kişinin yakın ilişkileriyle nasıl bağlantı kurduğu ve tekrar davranışının hangi duygusal gerilimi yatıştırdığı üzerinde durulur. Psikanalitik psikoterapi yaklaşımı hakkında ayrıca bilgi alabilirsiniz.

Belirtiler ağırsa, günlük işlev belirgin biçimde bozulmuşsa, depresyon veya başka ruhsal belirtiler eşlik ediyorsa psikiyatri değerlendirmesi gerekebilir. İlaç değerlendirmesi ve düzenlemesi psikiyatristin yetkisindedir. Kullanılan bir ilaç hekimle konuşulmadan bırakılmamalı veya değiştirilmemelidir.