Bahar geldiğinde çevrenizde herkesin canlandığını görürken siz daha yorgun, huzursuz veya yalnız hissediyor olabilirsiniz. İnsanlar plan yaparken katılacak enerjiyi bulamamak, bir de “Bu güzel havada neden böyleyim?” diye kendinizi suçlamanıza yol açabilir.
Havaların güzelleşmesi, sizin de hemen iyi hissetmeniz gerektiği anlamına gelmez. Bahar depresyonunu araştırırken yaşadığınız değişimi anlamak önemlidir: Bu, geçici bir yorgunluk mu, devam eden bir depresyon mu, yoksa belirli mevsimlerde tekrarlayan bir güçlük mü?
Bahar Depresyonu Nedir?
Bahar depresyonu, ilkbahar aylarında yaşanan depresif güçlükleri anlatmak için kullanılan bir ifadedir; tek başına ayrı bir resmî tanı değildir.
Mevsimsel depresyonda ise depresif dönemlerin yılın belirli zamanlarıyla ilişkili olarak tekrarlaması söz konusudur. En sık sonbahar veya kışın başlayıp ilkbaharda hafifleyen örüntü görülür. Daha seyrek olarak belirtiler ilkbahar veya yaz aylarında başlar.
Bu nedenle baharda iyi hissetmemek, her zaman aynı durumu anlatmaz. Kıştan beri süren depresyonla ilkbaharda başlayan belirtileri birbirinden ayırmak gerekir.
Kaynak: NIMH — Mevsimsel duygudurum bozukluğu.
Bahar Depresyonu Belirtileri Nelerdir?
Bahar aylarında depresif güçlükler yaşayan kişi yalnızca üzgün hissetmeyebilir. Huzursuzluk, tahammülsüzlük, boşluk hissi veya günlük işleri sürdürebilmek için normalden fazla çaba harcamak da ön planda olabilir.
Belirtiler arasında şunlar bulunabilir:
- Eskiden keyif veren şeylere karşı ilginin azalması.
- Enerji düşüklüğü ve odaklanmakta zorlanma.
- Uyku ve iştahta belirgin değişiklikler.
- Umutsuzluk, suçluluk veya değersizlik hisleri.
- İnsanlardan uzaklaşma ve günlük yaşamda zorlanma.
Hiçbir şeyden zevk alamamak, yalnızca o gün ne yapacağını bilememekten farklı bir deneyim olabilir.
İlkbahar ve Yaz Döneminde
Uykusuzluk, iştah azalması, huzursuzluk ve kaygı daha belirgin olabilir. Uzayan günler, sıcaklık ve değişen günlük düzen de yaşanan zorlanmaya eşlik edebilir.
Sonbahar ve Kış Döneminde
Fazla uyuma, iştah artışı, enerji düşüklüğü ve sosyal geri çekilme daha sık görülür. Yataktan çıkmakta zorlanmak kişinin günlük hayatını belirgin biçimde etkileyebilir.
Bu belirtiler tek başına tanı koydurmaz; ne kadar sürdükleri ve yaşamı nasıl etkiledikleri birlikte değerlendirilir.
Kaynak: NIMH — Mevsimlere göre belirtiler.
Bahar Yorgunluğu ile Depresyon Nasıl Ayırt Edilir?
Mevsim değişiminde yaşanan geçici yorgunluk, tek başına depresyon anlamına gelmez. Depresyonda enerji azalmasının yanında ilgi kaybı, çökkünlük ve kişinin kendisine bakışındaki değişimler de önemlidir.
“Biraz dinlensem toparlanırım” diye düşünmenize rağmen günler geçiyor, hiçbir şeyden keyif alamıyor ve kendinizi giderek daha fazla geri çekiyorsanız yaşadığınızı yalnızca bahar yorgunluğuna bağlamamak gerekir.
Yorgunluğunuzun görünür bir nedeni olmaması, onu önemsiz yapmaz. Bununla birlikte devam eden yorgunlukta bedensel nedenler de araştırılmalıdır; bütün yakınmaların psikolojik olduğu varsayılmamalıdır.
Mevsimsel Depresyon Neden Olur?
Mevsimsel depresyonun tek bir nedeni yoktur. Özellikle kış örüntüsünde gün ışığı, uyku–uyanıklık ritmi ve ruh halini düzenleyen biyolojik süreçler arasındaki ilişki araştırılmaktadır.
Kişinin yaşantıları da değerlendirmede önemlidir. Çevrenin hareketlendiği bir dönemde yalnızlığın daha görünür hale gelmesi veya her yıl aynı dönemin belirli kayıpları hatırlatması ayrıca ele alınabilir. Ancak bunlar, klinik mevsimsel depresyonla kendiliğinden aynı şey değildir.
Kaynak: NIMH — Mevsimsel depresyonun nedenleri.
Bahar ve Mevsimsel Depresyon Nasıl Geçer?
İlk adım, yaşanan güçlüğün niteliğini anlamaktır. Belirtilerin hangi aylarda başladığı, önceki yıllarda tekrarlayıp tekrarlamadığı, uyku ve enerjideki değişimler değerlendirilir. Uyku ve ruh halindeki değişimleri kısa notlarla takip etmek görüşmede anlatmayı kolaylaştırabilir.
Psikoterapi, gerektiğinde ilaç tedavisi ve özellikle kış örüntüsünde değerlendirilen ışık terapisi seçenekler arasındadır. Işık terapisi herkese uygun değildir; hekim görüşü olmadan başlanmamalıdır.
Düzenli uyku, kişiye uygun hareket ve sosyal teması sürdürmek destekleyici olabilir. Ancak bunları yapmakta zorlanmanız, yeterince çabalamadığınız anlamına gelmez. Planın, o gün yapabileceklerinizi ve taşıdığınız yükü hesaba katması gerekir.
Özellikle ilkbahar–yaz döneminde huzursuzluğu veya uykusuzluğu artan kişiye yalnızca “Daha çok güneşe çık” demek yeterli bir yaklaşım değildir. Destek, mevsimsel örüntüye ve kişinin ihtiyaçlarına göre planlanmalıdır.
Kaynak: NHS — Mevsimsel depresyonda tedavi ve destek.
İlaç kullanmadan psikoterapi seçeneklerini ayrıca incelemek için depresyon ilaçsız geçer mi? sayfasını okuyabilirsiniz.
Mevsimsel Depresyon Ne Kadar Sürer?
Mevsimsel depresif dönemler haftalar veya aylar sürebilir; süre herkes için aynı değildir. Belirtilerin mevsim değişince hafiflemesi mümkün olsa da yardım almak için o mevsimin bitmesini beklemek gerekmez.
Mevsimsel örüntü değerlendirilirken geçmiş yıllara bakılır. Bu, destek almak için iki yıl beklemeniz gerektiği anlamına gelmez.
Düşük ruh hali mevsimlerden bağımsız olarak yıl boyunca sürüyorsa distimi ve kalıcı depresif bozukluk gibi farklı durumlar da değerlendirilmelidir.
Mevsimsel Zorlanmalar Psikanalitik Psikoterapide Nasıl Ele Alınır?
Uzman Klinik Psikolog ve Psikoterapist Ceren Tatar, psikodinamik/psikanalitik psikoterapide yalnızca ruh halinin hangi mevsimde değiştiğini değil, kişinin bu dönemi iç dünyasında nasıl yaşadığını da ele alır.
Çevre canlanırken siz neden daha yalnız hissediyorsunuz? Dinlenmek neden suçluluk yaratıyor? Aynı dönem yaklaşırken “Yine kötüleşeceğim” düşüncesi hayatınızı nasıl etkiliyor? Bu sorular, herkes için aynı açıklamaya bağlanmadan kişinin yaşantıları içinde çalışılır.
Amaç, sizi baharı sevmeye veya daha neşeli görünmeye zorlamak değildir. Yaşadığınız güçlüğün, kendinize yönelttiğiniz baskının ve tekrar eden duygusal örüntülerin anlaşılması ve üzerinde çalışılmasıdır. Biyolojik ve mevsimsel etkenler bu süreçte göz ardı edilmez.
Yaklaşımı daha ayrıntılı incelemek için psikanalitik psikoterapi nedir? sayfasını okuyabilirsiniz.
Ne Zaman Destek Alınmalı?
Belirtiler yaklaşık iki haftadır sürüyor, günlük hayatınızı etkiliyor veya her yıl benzer dönemlerde tekrarlıyorsa değerlendirme için başvurabilirsiniz. Zorlanma belirginse bu süreyi doldurmayı beklemek gerekmez.
Az uyumaya rağmen olağandışı enerji, düşüncelerde hızlanma veya dürtüsel davranış dönemleri de yaşanıyorsa bunları görüşmede paylaşmak önemlidir.
Uzman Klinik Psikolog ve Psikoterapist Ceren Tatar’ın Kadıköy’de ve online yürüttüğü görüşmeler hakkında depresyon için psikolog desteği sayfasından bilgi alabilir veya iletişim sayfasına ulaşabilirsiniz.
Kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa gecikmeden profesyonel yardım alın. Yakın bir tehlike varsa randevu beklemeden en yakın acil servise başvurun.
Hazırlayan: Uzman Klinik Psikolog ve Psikoterapist Ceren Tatar
