Kendini Beğenmeme Hastalığı Nasıl Geçer?

"Kendimi beğenmiyorum", "yüzümü beğenmiyorum", "aynaya bakınca kendimi kötü görüyorum" ya da "kendimi çirkin hissediyorum" gibi düşünceler bazen geçici bir özgüven kırılması gibi yaşanabilir. Ancak bu düşünceler gün içinde çok zaman alıyor, kişinin aynaya, fotoğrafa, sosyal ortamlara ya da başkalarının bakışına yaklaşımını belirgin biçimde etkiliyorsa daha dikkatli ele alınmalıdır.

Kendini beğenmeme her zaman beden dismorfik bozukluğu anlamına gelmez. Fakat kişi görünümündeki bir ayrıntıyla yoğun biçimde uğraşıyor, sürekli kontrol ediyor, saklamaya çalışıyor, onay arıyor ya da sosyal ortamlardan kaçınıyorsa dismorfofobi açısından değerlendirme gerekebilir.

Bu yazıda kendini beğenmeme hissinin neden ortaya çıkabileceğini, ne zaman beden dismorfik bozuklukla ilişkili olabileceğini, aynaya bakınca kötü hissetmenin nasıl bir döngüye dönüşebileceğini ve psikoterapi sürecinde bu konunun nasıl ele alınabileceğini anlatıyorum.

Kısa Cevap: Kendini Beğenmeme Hastalığı Nedir?

"Kendini beğenmeme hastalığı" klinik bir tanı adı olarak kullanılmaz; daha çok kişinin görünümünden yoğun rahatsızlık duymasını, kendisini çirkin ya da kusurlu hissetmesini ve bu düşünceyle baş etmekte zorlanmasını anlatan günlük bir ifadedir.

Bazı kişiler için bu durum dönemsel bir özgüven sorunu olabilir. Bazı kişilerde ise görünümle ilgili düşünceler günün büyük kısmını kaplar. Kişi aynaya tekrar tekrar bakar, fotoğraf çekilmekten kaçınır, başkalarıyla kendini kıyaslar, görünümünü saklamaya çalışır ya da yakınlarından sürekli "kötü mü görünüyorum?" diye onay ister.

Bu ikinci durumda mesele yalnızca kendini beğenmemek değildir. Görünümle ilgili düşünceler, kaygı, utanç, kontrol, onay arama ve kaçınma döngüsüne dönüşmüş olabilir.

Kendini Beğenmeme Neden Olur?

Kendini beğenmemenin tek bir nedeni yoktur. Kişinin bedenle kurduğu ilişki; çocukluk ve ergenlik deneyimleri, aile içinde dış görünüşe verilen önem, alay edilme, zorbalık, ilişkilerde reddedilme, sosyal medya karşılaştırmaları, düşük kendilik değeri, kaygı ve depresif duygularla birlikte şekillenebilir.

Bazen kişi kendisine aynada yalnızca yüzünü ya da bedenini değil, geçmişte duyduğu eleştirileri de görüyormuş gibi bakar. "Burnum kötü", "cildim kötü", "yüzüm orantısız", "çirkinim" gibi düşünceler görünümle ilgili gibi görünse de çoğu zaman daha derinde "yeterince iyi değilim", "beğenilmeyeceğim", "görülürsem reddedilirim" gibi duygularla bağlantılı olabilir.

Bu nedenle kendini beğenmeme yalnızca estetik bir memnuniyetsizlik gibi ele alınmamalıdır. Kişinin kendisine nasıl baktığı, başkalarının bakışını nasıl hissettiği ve kendi değerini neye bağladığı birlikte anlaşılmalıdır.

Kendini Çirkin Görmek Ne Anlama Gelir?

Kendini çirkin görmek bazen kişinin o günkü ruh haliyle ilişkili olabilir. Yorgunluk, stres, depresif duygu, kaygı, reddedilme hissi ya da sosyal karşılaştırma kişinin kendine bakışını sertleştirebilir.

Ancak kişi kendisini sürekli çirkin, kusurlu ya da rahatsız edici buluyorsa ve bu düşünce sosyal yaşamını, ilişkilerini, okulunu, işini ya da ruh halini etkiliyorsa konu daha derin ele alınmalıdır. Özellikle görünümle ilgili düşünceler kontrol edilemez hale geliyor, kişi aynaya ya çok sık bakıyor ya da aynadan kaçıyor, fotoğraf çekilmek istemiyor ya da dışarı çıkmadan önce uzun süre hazırlanıyorsa beden dismorfik bozukluk açısından değerlendirme yapılabilir.

Burada amaç kişiye "hayır, çirkin değilsin" demek değildir. Bu cümle kısa süre rahatlatabilir ama çoğu zaman düşünce geri döner. Daha önemli olan, kişinin kendisini neden bu kadar sert ve cezalandırıcı bir bakışla gördüğünü anlamaktır.

Aynaya Bakınca Kendimi Neden Daha Kötü Görüyorum?

Bazı kişiler aynaya baktıkça rahatlamak yerine daha fazla kaygılanır. Çünkü ayna artık yalnızca bir yansıma değil, kusur aranan, kontrol edilen ve kişinin kendisini yargıladığı bir alana dönüşmüştür.

Kişi aynaya ilk baktığında rahatsız olduğu bir ayrıntıyı görür. Sonra daha dikkatli inceler, farklı ışığa geçer, fotoğraf çeker, büyütür, kıyaslar ya da yakınından onay ister. Kısa süreli rahatlama olabilir; fakat bir süre sonra aynı düşünce yeniden gelir. Böylece ayna kontrolü rahatlatmak yerine döngüyü güçlendirebilir. Bu döngüde kişi şunu yaşayabilir:

• Aynaya sık bakma ya da aynadan tamamen kaçınma

• Fotoğrafları tekrar tekrar inceleme

• Görünümünü farklı ışıkta, farklı açıda kontrol etme

• Makyaj, saç, kıyafet ya da duruşla kusuru saklamaya çalışma

• Başkalarının yüzünü ve bedenini kendi görünümüyle kıyaslama

• Yakınlarından tekrar tekrar güvence isteme

Bu davranışlar kişinin kendisini iyi hissetmesi için yapılır; fakat uzun vadede görünüm kaygısını daha merkezi hale getirebilir.

Sürekli Onay Aramak Neden Rahatlatmıyor?

Kendini beğenmeme döngüsünde kişi yakınlarına "kötü mü görünüyorum?", "fark ediliyor mu?", "çirkin miyim?", "bu normal mi?" gibi soruları tekrar tekrar sorabilir. Yakınları olumlu cevap verdiğinde kısa süreli rahatlama gelebilir. Fakat çoğu zaman bu rahatlama uzun sürmez.

Çünkü asıl mesele dışarıdan alınan cevaptan çok, kişinin kendi içindeki şüphe, utanç ve kusurlu hissetme duygusudur. Yakınların verdiği güvence içerideki sert bakışa çarptığında yeterince ikna edici gelmeyebilir.

Bu nedenle sürekli onay aramak anlaşılır bir ihtiyaç olsa da döngüyü kırmakta tek başına yeterli olmayabilir. Psikoterapide kişinin neden tekrar tekrar güvenceye ihtiyaç duyduğu, hangi duyguyu yatıştırmaya çalıştığı ve kendisine nasıl baktığı çalışılabilir.

Estetik Yaptırırsam Kendimi Beğenmeye Başlar mıyım?

Kendini beğenmeme yaşayan kişi bazen görünümündeki bir bölge değişirse rahatlayacağını düşünebilir. Bu istek anlaşılırdır; çünkü kişi gerçekten yoğun sıkıntı yaşıyor olabilir. Ancak görünümle ilgili kaygı ruhsal bir döngüye dönüşmüşse, yalnızca dış görünümü değiştirmeye çalışmak çoğu zaman kalıcı bir iç rahatlama sağlamaz.

Kişi bir süre rahatlayabilir; sonra aynı bölgeyle ilgili yeni bir ayrıntıya takılabilir ya da zihin başka bir kusura yönelebilir. Bu nedenle estetik müdahale düşüncesi çok yoğun, aceleci, zorlayıcı ya da "bunu yapmazsam yaşayamam" gibi bir noktaya gelmişse, karar vermeden önce psikolojik değerlendirme almak önemlidir.

Burada amaç estetik müdahaleleri yargılamak değildir. Amaç, kişinin bu kararı hangi iç baskıyla aldığına, beklentisinin ne olduğuna ve görünüm kaygısının yaşamını ne kadar daralttığına bakmaktır.

Kendini Beğenmeme Beden Dismorfik Bozukluğu mudur?

Her kendini beğenmeme beden dismorfik bozukluğu değildir. Ancak bazı durumlarda kendini beğenmeme, dismorfofobi ya da beden dismorfik bozukluğu ile ilişkili olabilir. Şu işaretler varsa değerlendirme almak faydalı olabilir:

• Görünümle ilgili düşünceler gün içinde çok zaman alıyorsa

• Kişi belirli bir yüz ya da beden bölgesine sürekli takılıyorsa

• Ayna kontrolü, fotoğraf kontrolü ya da onay arama sık tekrarlanıyorsa

• Sosyal ortamlardan, görüntülü konuşmadan ya da fotoğraf çekilmekten kaçınılıyorsa

• Kişi görünümünü saklamak için çok fazla çaba harcıyorsa

• Estetik işlem düşüncesi zihinde yoğun ve tekrarlayıcı hale geldiyse

• Utanç, değersizlik, depresif duygu ya da yoğun kaygı eşlik ediyorsa

Bu belirtiler kişiye kendi kendine tanı koydurmaz. Ancak görünümle ilgili düşünceler kişinin yaşamını daraltıyorsa profesyonel destek almak önemlidir.

Kendini Beğenmeme ve Depresyon İlişkili Olabilir mi?

Evet, bazı kişilerde kendini beğenmeme depresif duygularla birlikte artabilir. Kişi kendisini değersiz, yetersiz, sevilmeye layık olmayan ya da görünmek istemeyen biri gibi hissedebilir. Bu ruh hali aynadaki görüntüyü de daha olumsuz algılamasına neden olabilir.

Depresif süreçlerde kişi yalnızca dış görünümünü değil, bütün benliğini eksik, kötü ya da yetersiz hissedebilir. Bu nedenle "kendimi beğenmiyorum" cümlesi bazen yalnızca bedenle ilgili değil, kişinin kendisine dair daha genel bir değersizlik duygusuyla da ilişkili olabilir.

Çökkünlük, isteksizlik, hiçbir şeyden zevk alamama, yoğun suçluluk, umutsuzluk ya da kendine zarar düşünceleri varsa depresyon açısından değerlendirme önemlidir.

Kendini Beğenmeme, Kaygı ve OKB ile Karışabilir mi?

Kendini beğenmeme bazı kişilerde kaygı ve takıntılı düşünce döngüleriyle iç içe geçebilir. Kişi görünümüyle ilgili düşünceyi zihninden atamaz, tekrar tekrar kontrol eder, rahatlamak için onay ister ama aldığı cevap uzun süre yetmez.

Bu yönüyle beden dismorfik bozukluk, obsesif kompulsif bozukluk ile bazı benzerlikler taşıyabilir; ancak aynı şey değildir. OKB'de çok farklı takıntılar ve ritüeller olabilir. Beden dismorfik bozuklukta ise odak daha çok görünüm, beden, yüz, kusur algısı, kontrol ve kaçınma davranışlarıdır.

Kaygı daha genel ve sürekli bir haldeyse, kişi yalnızca görünümüyle değil birçok konuda endişeleniyorsa yaygın anksiyete bozukluğu sayfası da bu tabloyu anlamaya yardımcı olabilir.

Kendini Beğenmeme Nasıl Geçer?

"Kendini beğenmeme hastalığı nasıl geçer?" sorusuna herkes için aynı cevap verilemez. Çünkü bu his bazen dönemsel bir özgüven kırılması, bazen depresif bir süreç, bazen sosyal kaygı, bazen de beden dismorfik bozuklukla ilişkili olabilir.

Psikoterapide amaç kişiye zorla "kendini beğen" demek değildir. Amaç, kişinin kendisine yönelttiği bakışın neden bu kadar sertleştiğini, hangi duyguları taşıdığını ve hangi davranışlarla sürdüğünü anlamaktır.Bu süreçte şu başlıklar çalışılabilir:

• Görünümle ilgili düşüncelerin ne zaman arttığı

• Aynaya bakma, aynadan kaçma ve fotoğraf kontrolü döngüsü

• Başkalarının bakışını tehdit gibi hissetme

• Utanç, değersizlik, beğenilmeme ve reddedilme korkusu

• Onay arama ve kısa süreli rahatlama döngüsü

• Sosyal ortamlardan kaçınma

• Estetik müdahale düşüncesinin ruhsal anlamı

• Kişinin kendilik değeri ile görünüm arasındaki bağ

Kişi bu döngüyü anlamaya başladıkça, görünüm düşüncelerinin tek gerçeklik gibi gelmesi azalabilir. Bedenine ve kendisine daha az cezalandırıcı bir yerden bakmayı öğrenebilir.

Psikanalitik Psikoterapide Kendini Beğenmeme Nasıl Ele Alınır?

Psikanalitik psikoterapi, kendini beğenmeme hissini yalnızca olumsuz düşünce olarak ele almaz. Kişinin kendi bedenine, yüzüne ve görünürlüğüne yönelttiği bakışın hangi duygusal deneyimlerle bağlantılı olduğunu anlamaya çalışır. Terapide şu sorular önem kazanabilir:

• Kişi aynaya baktığında yalnızca kendisini mi görüyor, yoksa geçmişteki eleştirileri de mi taşıyor?

• "Çirkinim" düşüncesi hangi duygunun dili haline geliyor?

• Görünür olmak neden tehdit edici hissettiriyor?

• Beğenilmemek ya da reddedilmek kişide neyi harekete geçiriyor?

• Kişi kendisini değerli hissetmeyi neden görünümüne bu kadar bağlamış olabilir?

• Kişinin kendisine yönelttiği sert iç ses kimlerin sesiyle benzeşiyor?

Amaç kişiyi suçlamak değildir. Amaç, kişinin kendisine nasıl baktığını, hangi bakışı içselleştirdiğini ve bu bakışın ilişkilerinde nasıl tekrar ettiğini birlikte anlamaktır.

Ne Zaman Profesyonel Destek Almak Gerekir?

Aşağıdaki durumlarda psikolojik destek almak önemlidir:

• Kendini beğenmeme düşüncesi gün içinde çok zaman alıyorsa

• Kişi aynaya bakmaktan, fotoğraf çekilmekten ya da sosyal ortamlardan kaçınıyorsa

• Görünümle ilgili onay arama sık tekrarlanıyorsa

• Estetik müdahale düşüncesi yoğun ve durdurulamaz hale geldiyse

• Kişi okul, iş, ilişki ya da sosyal yaşamda geri çekiliyorsa

• Depresyon, yoğun kaygı, yeme davranışı sorunları ya da OKB belirtileri eşlik ediyorsa

• Kendine zarar verme ya da yaşamak istememe düşünceleri varsa

• 
  

Kendinize zarar verme düşüncesi, yoğun umutsuzluk ya da acil güvenlik riski varsa psikoterapi randevusunu beklemeden 112 Acil, en yakın acil servis ya da ilgili sağlık birimlerinden destek alınmalıdır.

Uzman Klinik Psikolog ve Psikoterapist Ceren Tatar, İstanbul Kadıköy'de ve online olarak yetişkinler ve 15 yaş üzeri ergenlerle psikanalitik/psikodinamik yönelimli psikoterapi çalışmaları yürütmektedir. Kendini beğenmeme, görünüm kaygısı, beden dismorfik bozukluğu, dismorfofobi, utanç, değersizlik, kaygı ve depresif duygular psikoterapi sürecinde ele alınabilir.

Görüşme süreci hakkında bilgi almak veya ilk görüşme planlamak için randevu ve iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Kendini beğenmeme hastalığı nedir?

Kendini beğenmeme hastalığı klinik bir tanı adı değildir; kişinin görünümünden yoğun rahatsızlık duymasını, kendisini çirkin ya da kusurlu hissetmesini ve bu düşüncelerle baş etmekte zorlanmasını anlatan günlük bir ifadedir.

Kendini beğenmeme beden dismorfik bozukluğu mudur?

Her kendini beğenmeme beden dismorfik bozukluğu değildir. Ancak görünümle ilgili düşünceler gün içinde çok zaman alıyor, ayna kontrolü, onay arama, saklama ve kaçınma davranışları oluşuyorsa beden dismorfik bozukluk açısından değerlendirme gerekebilir.

Kendimi çirkin görüyorum, bu ne anlama gelir?

Kendini çirkin görmek bazen ruh hali, kaygı, depresif duygu ya da özgüven kırılmasıyla ilişkili olabilir. Ancak bu düşünce sürekli hale geliyor ve kişinin yaşamını daraltıyorsa profesyonel destek almak faydalı olabilir.

Aynaya bakınca kendimi neden kötü görüyorum?

Ayna bazı kişilerde rahatlatmak yerine kontrol ve kusur arama alanına dönüşebilir. Kişi aynaya baktıkça daha çok inceleyebilir, kıyaslayabilir ve onay arayabilir. Bu döngü görünüm kaygısını artırabilir.

Sürekli güzel miyim diye sormak neden rahatlatmıyor?

Yakınlardan onay almak kısa süreli rahatlama sağlayabilir; ancak içerideki utanç, kusurlu hissetme ve değersizlik duygusu devam ediyorsa aynı soru tekrar gelebilir. Bu nedenle yalnızca dışarıdan onay almak çoğu zaman kalıcı rahatlama sağlamaz.

Estetik yaptırırsam kendimi beğenmeye başlar mıyım?

Bu herkes için aynı şekilde yanıtlanamaz. Görünüm kaygısı ruhsal bir döngüye dönüştüyse estetik müdahale kısa süreli rahatlama sağlasa bile kaygı yeniden aynı bölgeye ya da başka bir bölgeye yönelebilir. Bu nedenle yoğun ve zorlayıcı estetik düşünceler varsa psikolojik değerlendirme önemlidir.

Kendini beğenmeme nasıl geçer?

Kendini beğenmeme hissinin nasıl ele alınacağı kişiye göre değişir. Psikoterapide kişinin görünümle ilgili düşünceleri, utanç, onay arama, kaçınma, değersizlik ve kendilik değeriyle ilişkili döngüsü anlaşılmaya çalışılır.

Kendini beğenmeme için psikoloğa gidilir mi?

Evet. Kendini beğenmeme düşüncesi kişinin sosyal yaşamını, ilişkilerini, okulunu, işini, ruh halini ya da bedenle ilişkisini etkiliyorsa psikolog veya psikoterapist desteği almak faydalı olabilir.