Kendimi Değersiz Hissediyorum Ne Yapmalıyım?

Kendini değersiz hissetmek, kişinin sevilmeye, önemsenmeye, görülmeye ya da kabul edilmeye layık olmadığını düşünmesiyle ortaya çıkan yoğun bir duygusal durumdur. Kişinin kendi varlığını yeterli, önemli ya da sevilebilir bulamaması durumudur. Bu duygu bazen açıkça “ben değersizim” düşüncesiyle gelir. Bazen de daha örtük biçimde ortaya çıkar.

“Kendimi değersiz hissediyorum” düşüncesi; çocukluk deneyimleri, ilişkilerde yaşanan hayal kırıklıkları, terk edilme, eleştirilme, ihmal, depresyon, kaygı bozukluğu ya da kişinin kendilik algısıyla ilgili derin ruhsal çatışmalar nedeniyle ortaya çıkabilir. Bu duygu uzun süredir devam ediyorsa, kişinin ilişkilerini, iş hayatını, evliliğini ve yaşam enerjisini olumsuz etkileyebilir.

Kişi şunları hissedebilir:

•⁠ ⁠Kimse beni gerçekten önemsemiyor.

•⁠ ⁠Sevilmek için daha iyi olmam gerekiyor.

•⁠ ⁠İnsanların hayatında öncelikli değilim.

•⁠ ⁠Ne yaparsam yapayım yeterli olmuyor.

•⁠ ⁠Hep başkaları seçiliyor, ben geride kalıyorum.

•⁠ ⁠Biri beni seviyorsa bile buna inanmakta zorlanıyorum.

Bu duygu, kişinin yalnızca kendisiyle ilgili düşüncelerini değil, başkalarıyla kurduğu ilişkileri de etkiler.

Kendimi Neden Değersiz Hissediyorum?

“Neden kendimi değersiz hissediyorum?” sorusunun tek bir cevabı yoktur. Değersizlik hissi çoğu zaman geçmiş yaşantılar, ilişkisel kırılmalar, çocuklukta görülmeme, sürekli eleştirilme, terk edilme korkusu ve depresif duygu durumuyla bağlantılıdır.

Çocuklukta Yeterince Görülmemek

Çocuklukta duyguları fark edilmeyen, ihtiyaçları küçümsenen ya da sürekli eleştirilen kişiler yetişkinlikte kendilerini değersiz hissetmeye daha yatkın olabilir.

Bir çocuk için değerli hissetmek yalnızca övülmekle ilgili değildir. Duygularının ciddiye alınması, varlığının fark edilmesi, ihtiyaç duyduğunda birinin yanında olması da özdeğer duygusunun temelini oluşturur. Bu eksik kaldığında kişi yetişkinlikte şunu hissedebilir:

“Ben ancak işe yararsam, başarılı olursam ya da başkalarını memnun edersem değerliyim.”

Sürekli Eleştirilmek ve Yetersiz Hissettirilmek

Sık eleştirilen, kıyaslanan ya da yaptığı şeyler yeterli bulunmayan kişiler zamanla eleştiriyi içselleştirebilir. Bu durumda kişi dışarıdan kimse eleştirmese bile kendi içinde sürekli onu küçümseyen bir ses taşır:

“Yeterince iyi değilsin.”

“Daha fazlasını yapmalıydın.”

“Sen zaten sevilmeye layık değilsin.”

Kendini değersiz hissetmek bazen kişinin kendi sesi değil, geçmişten içinde kalmış eleştirel seslerin devamıdır.

Terk Edilme ve Reddedilme Deneyimleri

Ayrılıklar, aldatılma, dışlanma, duygusal ihmal ya da reddedilme deneyimleri değersizlik hissini güçlendirebilir. Kişi bir ilişkide terk edildiğinde yalnızca “bu ilişki bitti” diye düşünmeyebilir. Daha derinde bunu şöyle yaşayabilir:

“Demek ki ben yeterince değerli değilim.”

Bu nedenle değersizlik hissi bazen bir olaydan çok, o olayın kişinin iç dünyasında yarattığı anlamla ilgilidir.

Kendimi Yalnız ve Değersiz Hissediyorum

Kendimi yalnız ve değersiz hissediyorum” düşüncesi çoğu zaman birlikte görülür. Çünkü kişi kendini değersiz hissettiğinde başkalarına yaklaşmakta da zorlanabilir. Yaklaşsa bile gerçekten görülmediğini, anlaşılmadığını ya da önemsenmediğini hissedebilir.

Bu durumda yalnızlık yalnızca fiziksel olarak tek başına kalmak değildir. Kişi kalabalık içinde de yalnız hissedebilir. Yanında insanlar olsa bile içinden şu duygu geçebilir:

“Kimse beni gerçekten bilmiyor.”

“Kimse benim ne kadar zorlandığımı görmüyor.”

“Ben anlatmasam kimse fark etmeyecek.”

Bu tür yalnızlık, değersizlik hissini daha da derinleştirebilir. Çünkü kişi hem sevilmeye ihtiyaç duyar hem de sevilmeye layık olduğuna inanmakta zorlanır.

Evlilikte Kendini Değersiz Hissetmek

Evlilikte kendini değersiz hissetmek, kişinin eşi tarafından görülmediğini, önemsenmediğini, dinlenmediğini ya da duygusal olarak ihmal edildiğini hissetmesiyle ortaya çıkabilir.

Evlilikte değersizlik hissi şu durumlarda daha belirginleşebilir:

•⁠ ⁠Duyguların küçümsenmesi

•⁠ ⁠Sürekli eleştirilmek

•⁠ ⁠Emeklerin fark edilmemesi

•⁠ ⁠İhtiyaçların konuşulamaması

•⁠ ⁠Aldatılma ya da güven kaybı

•⁠ ⁠“Ben bu ilişkide tek başıma çabalıyorum” hissi

Kişi evlilik içinde değersiz hissettiğinde sadece ilişkiye değil, kendisine dair algısı da sarsılabilir. “Eşim beni önemsemiyor” duygusu zamanla “ben önemsenmeye değer değilim” düşüncesine dönüşebilir.

Psikolojide Kendini Değersiz Hissetmek Ne Anlama Gelir?

Psikolojide kendini değersiz hissetmek; düşük benlik algısı, özsaygı problemleri, depresif duygu durum, kaygı, ilişki sorunları ve geçmiş travmatik deneyimlerle bağlantılı olabilir. Ancak psikanalitik psikoterapi açıdan değersizlik hissi yalnızca “özgüven eksikliği” değildir. Çoğu zaman kişinin kendilik duygusuyla, erken ilişkileriyle ve sevilebilir olup olmadığına dair içsel inançlarıyla ilgilidir.

Kişi bugünkü hayatında başarılı, sevilen ya da dışarıdan güçlü biri gibi görünebilir. Fakat içeride hâlâ şu soru çalışıyor olabilir:

“Ben gerçekten hiçbir şey yapmadan olduğum halimle sevilmeye değer miyim?”

Bu soru bazen çok eski bir yerden gelir. Çocuklukta yeterince görülmemiş, duyguları tutulmamış, sevgi için çabalamak zorunda kalmış kişiler yetişkinlikte de sevgiyi rahatça alamayabilir.

Sevilse bile inanamaz.

Önemsendiğinde şüphe duyar.

Bir hata yaptığında tamamen değersizleşmiş gibi hisseder.

Kendimi Değersiz Hissediyorum, Ne Yapmalıyım?

Kendinizi değersiz hissediyorsanız ilk adım bu duyguyu bastırmaya çalışmak değil, ne zaman ve hangi ilişkilerde ortaya çıktığını fark etmektir. Çünkü değersizlik hissi çoğu zaman belirli durumlarda güçlenir.

Şu sorular yardımcı olabilir:

•⁠ ⁠Kendimi en çok kimin yanında değersiz hissediyorum?

•⁠ ⁠Bu duygu hangi olaylardan sonra artıyor?

•⁠ ⁠Eleştirildiğimde mi, görmezden gelindiğimde mi, terk edilme ihtimali olduğunda mı ortaya çıkıyor?

•⁠ ⁠Bu duygu bana geçmişteki hangi hissi hatırlatıyor?

•⁠ ⁠Değerli hissetmek için sürekli bir şey kanıtlamaya mı çalışıyorum?

Ancak kendinizi sürekli içinizde ''değersizlik'' hissi beliriyorsa bu soruları tek başınıza sormak yeterli olmayabilir. Psikanalitik Psikoterapi yöntemiyle ilerleyen bir psikolog ile değersizlik duygusunun temeline inerek kalıcı çözüm mümkündür.

Kendini değersiz hissetmek iyileşerek geçebilir. Ancak bu duygu çoğu zaman bir anda ortadan kalkmaz. Özellikle uzun yıllardır kişinin kendilik algısının parçası haline geldiyse, daha derin bir çalışma gerektirebilir.

İyileşme sürecinde kişi yavaş yavaş şunları fark etmeye başlar:

•⁠ ⁠Her reddedilme onun değersiz olduğu anlamına gelmez.

•⁠ ⁠Her eleştiri benliğinin tamamını hedef almaz.

•⁠ ⁠Sevilmek için sürekli mükemmel olması gerekmez.

•⁠ ⁠İhtiyaç duymak zayıflık değildir.

•⁠ ⁠Değerli olmak sürekli kanıtlanması gereken bir şey değildir.

Değersizlik hissi çoğu zaman kişinin kendini nasıl gördüğüyle değil, geçmişte nasıl görülmediğiyle ilgilidir. Bu fark edildiğinde, kişi kendisiyle daha başka bir ilişki kurmaya başlayabilir.