Saç, Kaş ve Kirpik Yolma Hastalığı Nedir? Neden Olur, Nasıl Bırakılır?

Saç, kaş veya kirpik yolma bazen kişi fark etmeden, bazen de belirli bir teli seçme ve çekme dürtüsüyle tekrar edebilir. Kişi davranışı bırakmak isteyebilir; ancak eli yeniden saçına, kaşına veya kirpiğine gittiğinde kendisini durdurmakta zorlanabilir. Tekrarlayan ve yaşamı etkileyen bu döngü trikotillomani ve psikoterapi süreci kapsamında değerlendirilebilir.

Yolma öncesinde gerginlik, huzursuzluk, kaşınma ya da pürüz hissi; yolma sonrasında ise kısa süreli rahatlama görülebilir. Ardından pişmanlık, utanç, açıklıkları saklama veya kendine kızma gelebilir. Bu nedenle “neden elimi çekemiyorum?” sorusu yalnızca iradeyle açıklanamaz.

Kısa yanıt: Saç, kaş ve kirpik yolmayı bırakma süreci davranışı yasaklamaktan ibaret değildir. Önce yolmanın ne zaman, nerede ve hangi bedensel ya da duygusal deneyimle başladığı anlaşılmalıdır. Davranış tekrarlıyor, bedensel zarar oluşturuyor veya kişinin yaşamını daraltıyorsa psikolojik ve gerektiğinde tıbbi değerlendirme alınmalıdır.

https://www.youtube.com/watch?v=YKxg1UQHVoo

Saçla Oynamak ile Saç Yolma Hastalığı Aynı Şey midir?

Saç telini parmakta çevirmek, saçla zaman zaman oynamak veya tek bir teli çekmek her zaman trikotillomani anlamına gelmez. Klinik değerlendirmede davranışın tekrar edip etmediğine, kişinin azaltma girişimlerine rağmen sürüp sürmediğine, saç kaybı ya da belirgin sıkıntı oluşturup oluşturmadığına bakılır.

Yolma bazen otomatik gerçekleşir. Kişi ekran başındayken, okurken, telefonla konuşurken veya düşüncelere dalmışken ne yaptığını ancak sonradan fark eder. Bazen de odaklıdır: Belirli bir telin dokusu, kalınlığı ya da “yerinde değilmiş” hissi dikkati çeker ve kişi onu çekmeden rahatlayamadığını hisseder.

Saç, Kaş ve Kirpik Yolma Neden Olur?

Bu davranışın tek bir nedeni yoktur. Stres, kaygı, can sıkıntısı, yalnızlık, öfke, bedensel gerginlik, yoğun odaklanma, duyguları düzenlemekte zorlanma ve belirli dokulara hassasiyet farklı kişilerde farklı ölçülerde etkili olabilir. Ailede benzer beden odaklı tekrarlayıcı davranışların bulunması da yatkınlıkla ilişkili olabilir.

Stres davranışı artırabilir; fakat her saç yolma yalnızca stresten kaynaklanmaz. Bazı kişiler huzursuz olduğunda, bazıları ise tam tersine boş kaldığında veya dalgınlaştığında yolmaya yönelir. Bu nedenle tek bir “asıl sebep” bulmaya çalışmak yerine davranışın bugünkü döngüsünü gözlemlemek daha açıklayıcı olabilir.

Yolma Davranışını Bırakmak Neden Zor Olabilir?

Saç ya da kirpik yolmak, oluşan bedensel gerginliği kısa süreli olarak azaltabilir. Zihin rahatlamayı yolma davranışıyla ilişkilendirdiğinde aynı tepki tekrar etmeye daha yatkın hale gelir. Kişi davranıştan rahatsız olduğu halde o anki dürtü karşısında otomatik hareket edebilir.

Utanç da döngüyü güçlendirebilir. Kişi açıklıkları sakladıkça, davranış hakkında konuşmaktan kaçındıkça ve kendisini suçladıkça yalnızlık ve sıkıntı artabilir. “Bir daha asla yapmayacağım” biçimindeki katı kararlar, küçük bir tekrarda yoğun başarısızlık hissine dönüşebilir.

Saç, Kaş ve Kirpik Yolma Nasıl Bırakılır?

Herkese uyan tek bir bırakma yöntemi yoktur. Bununla birlikte davranışın otomatikliğini azaltmak için önce döngüyü görünür hale getirmek önemlidir. Aşağıdaki başlıklar tedavinin yerine geçmez; kişinin ne yaşadığını daha açık fark etmesine yardımcı olabilir:

• Yolmanın en sık olduğu saat, yer ve etkinliği not etmek

• Ekran başı, ayna, yatak, çalışma masası veya yalnız kalma gibi bağlamları fark etmek

• El saça gitmeden önceki bedensel duyumu ve duyguyu adlandırmaya çalışmak

• Otomatik yolma ile belirli bir teli seçerek yapılan odaklı yolmayı ayırmak

• Yolma sonrasında rahatlama, pişmanlık ve utanç sırasını gözlemlemek

• Küçük bir tekrarı “bütün ilerleme bitti” biçiminde yorumlamamak

• Davranışın yarattığı zararı gizlemek yerine uygun bir uzmandan değerlendirme almak

Önemli: Saçı çok kısa kestirmek, kaşı tamamen almak, eldiven takmak veya cımbızı kaldırmak bazı kişilerde geçici bir engel oluşturabilir; ancak davranışın neden ve nasıl sürdüğünü tek başına çözmeyebilir. İnternetten görülen ilaç, takviye veya bitkisel ürünler hekim değerlendirmesi olmadan kullanılmamalıdır.

Kaş Yolma Nasıl Bırakılır?

Kaş yolmada ayna karşısında uzun süre kalmak, simetriyi kontrol etmek veya pürüzlü hissedilen bir kaşı aramak döngüyü başlatabilir. Kaşın görünür bir bölgede olması, seyrelme fark edildiğinde utancı ve kapatma çabasını artırabilir.

Yalnızca “elini kaşından çek” demek çoğu zaman yeterli değildir. Dürtünün hangi anda arttığı, kaşa dokunmanın ne zaman başladığı ve çekme sonrasında hangi duyguya geçildiği gözlemlenmelidir. Deride yara, enfeksiyon veya belirgin kaş kaybı varsa dermatoloji değerlendirmesi de gerekebilir.

Kirpik Yolma Nasıl Bırakılır?

Kirpik yolma ekran başında, uyku öncesinde, sınav veya iş stresi sırasında ya da düşüncelere dalındığında artabilir. Bazı kişiler kirpiğin kökünü, sertliğini veya “rahatsız eden” bir teli arar; bazıları ise elinin gözüne gittiğini ancak sonradan fark eder.

Göz çevresi hassastır. Kızarıklık, şişlik, ağrı, akıntı, görmeyle ilgili değişiklik veya enfeksiyon şüphesi varsa göz hastalıkları ya da ilgili hekim değerlendirmesi geciktirilmemelidir.

Saç Yolma Davranışından Kurtulanların Deneyimleri Herkese Uyar mı?

“Saç koparma hastalığından kurtulanlar” veya “trikotillomaniden kurtuldum” içerikleri kişiye yalnız olmadığını hissettirebilir. Ancak kişisel deneyimler tıbbi kanıt değildir ve bir kişide işe yarayan yöntem diğerinde aynı sonucu vermeyebilir.

İyileşme her zaman düz bir çizgi izlemez. Davranışın azalması, dürtünün daha erken fark edilmesi, saç veya deri üzerindeki zararın gerilemesi ve kişinin utanç nedeniyle yaşamdan kaçınmaması önemli ilerlemelerdir. Stresli bir dönemde yeniden artış olması bütün kazanımların kaybolduğu anlamına gelmez.

Yakınlar Nasıl Yaklaşmalı?

“Yapma artık”, “elini çek” veya “kendine bunu neden yapıyorsun?” gibi cümleler kişinin zaten yaşadığı utancı artırabilir. Davranışı sürekli izlemek, ellerine bakmak veya görünümdeki değişikliği sık sık belirtmek de saklama ihtiyacını güçlendirebilir.

Daha destekleyici yaklaşım, kişiyi suçlamadan dinlemek ve yardım istemesini kolaylaştırmaktır. Özellikle ergenlerde ceza, tehdit veya görünüm üzerinden eleştiri yerine davranışın ne zaman arttığını ve eşlik eden duyguları anlamaya çalışmak önemlidir.

Ne Zaman Psikolog veya Psikoterapist Desteği Düşünülmeli?

Davranış tekrarlıyor, bırakma girişimlerine rağmen sürüyor, saçta veya kaşta açıklık oluşturuyor, yoğun utanç yaratıyor ya da okul, iş, ilişkiler ve sosyal yaşamı etkiliyorsa profesyonel değerlendirme düşünülebilir. Psikoterapi; yolma öncesindeki duygu ve beden duyumunu, kısa süreli rahatlamayı, davranışın tekrarını ve kişinin kendisine yönelik cezalandırıcı tutumunu ele alabilir.

Psikanalitik psikoterapi çerçevesinde davranışın hangi gerginliği düzenlediği, beden ve görünümle ilişkinin nasıl yaşandığı, kontrol ihtiyacı, utanç ve ilişkisel deneyimler araştırılabilir. Farklı psikoterapi yaklaşımları bulunduğu için kişinin beklentisi ile uzmanın çalışma biçiminin uyumu ilk görüşmede değerlendirilmelidir.

Ayrıntılı değerlendirme: Belirtiler, uzman seçimi, psikiyatri ve dermatoloji desteğinin ne zaman gerekebileceği hakkında daha kapsamlı bilgi için trikotillomani ana sayfasını inceleyebilirsiniz.

Ne Zaman Tıbbi Destek Geciktirilmemeli?

Açık yara, kanama, enfeksiyon, göz çevresinde belirgin şikâyet, hızlı saç kaybı veya kalıcı hasar şüphesi varsa ilgili hekime başvurulmalıdır. Saç ya da kıl yutma ile birlikte karın ağrısı, kusma, kabızlık veya yeni mide-bağırsak yakınmaları varsa tıbbi destek geciktirilmemelidir. Kendine zarar verme veya intihar düşüncesi varsa planlı psikoterapi randevusu beklenmeden 112 aranmalı ya da en yakın acil sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

İstanbul Kadıköy ve Online İlk Görüşme

Uzman Klinik Psikolog ve Psikoterapist Ceren Tatar, İstanbul Kadıköy’de ve online olarak yetişkinler ile 15 yaş üzeri ergenlerle psikanalitik ve psikodinamik yönelimli psikoterapi çalışmaları yürütmektedir. Saç, kaş veya kirpik yolma davranışının yaşamınızdaki etkisini ve çalışma biçiminin size uygunluğunu değerlendirmek için ilk görüşme ve randevu bilgilerine ulaşabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Saç, kaş ve kirpik yolma hastalığı nedir?

Saç, kaş, kirpik veya beden kıllarını tekrar tekrar yolma ve bırakmayı denediği halde durdurmakta zorlanma trikotillomani kapsamında değerlendirilebilir. Tanı yalnızca görünür saç kaybına bakılarak konmaz.

Saç yolma neden olur?

Tek bir nedeni yoktur. Stres, kaygı, can sıkıntısı, bedensel gerginlik, belirli dokulara hassasiyet ve duyguları düzenlemekte zorlanma farklı kişilerde etkili olabilir.

Saç yolma nasıl bırakılır?

Davranışın ne zaman, nerede ve hangi duygu veya beden duyumuyla başladığını fark etmek önemli bir ilk adımdır. Tekrarlayan ve zarar oluşturan yolma davranışı için kişiye özel profesyonel değerlendirme gerekebilir.

Kaş ve kirpik yolmak trikotillomani midir?

Kaş ve kirpik yolma trikotillomani kapsamında görülebilir. Davranışın tekrarı, bırakma güçlüğü, yarattığı sıkıntı ve bedensel etkiler birlikte değerlendirilir.

Saç yolma davranışı için ilaç gerekir mi?

Herkes için aynı yanıt yoktur. İlaç gerekip gerekmediğine psikiyatrist karar verir; psikolog ilaç yazmaz. İnternette önerilen ilaç veya takviyeler hekim değerlendirmesi olmadan kullanılmamalıdır.

Saç veya kıl yutmak tehlikeli midir?

Saç veya kıl yutma sindirim sistemi açısından tıbbi risk oluşturabilir. Karın ağrısı, kusma, kabızlık veya başka mide-bağırsak yakınmaları varsa hekim değerlendirmesi geciktirilmemelidir.